Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Ipuinak irakurtzen ganadu zain

Ahizpa zaharrenari behiak zaintzea gustatzen zitzaion. Agurneri batere ez. Nahiago zuen aitarekin belarretan egitea. Ahizpa txikienari irakurtzea gustatzen zitzaion eta inoiz behiak ihes egiten zioten.

-Ze eukitzen zenduezen, lanak banatuta? Batak soroko lanak, bestiak ganauak...

Nati: -Keba, danak, tokatzen zana.

Agurne: -Aizta zarrenari gustatzen zitzakon behixak zaintzia; irakurri eta puntua ein eta hola. Eta neri batere ez. Billlura ematen zian, zeatik behixak labainkaria ein ta, aldapia zan dana eta, jungo zialakuan goittik behera. Eta ni aittakin bedarretara nahixao naban, bizkarrian kargia ekartzia behixak zaintzia baiņo. Ez don /ezton/ egixa?

Nati: -Bai. Gero txikixa zan oso, irakurtzia asko gustatzen zakona, aizta txikixena. Haura juten zan igual behixak zaintzera holako ipuin pillia hartuta, ta igual sartzen zian ganauak artua edo garixa jaten ta haura konturau ere ez irakurtzen; hainbeste gustatzen zakon. Entzungo balitt... (barre).

Agurne Muguruza Alberdi (1935)

Sallobente-Ermuaran auzoko Garagartza baserrian jaio zen. Umetatik baserrian lan egin beharra izan zuen. Gainera, bost ahizpa zirenez, etxeko eta soroko lanak edo abereen zainketa, euren artean banatu behar izaten zituzten lan guztiak. Auzoko eskolan ibili zen. Gero grabatzen ikasi zuen, eta Eibarko lantegi baterako jardun zuen lanean, grabatzen, damaskinatuak egiten. Ezkondu ostean, kalean jarri ziren bizitzen. Nati ahizparekin batera egin zitzaion elkarrizketa.

Toponimia


Toponimoak

Altzola [baserriak / Altzola]

Arostegitxiki [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Bentaetxe (Benta) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Errosario kalea [Kaleak eta plazak]

Intxusadierreka [Errekak]

Kurutzekoa [baserriak / Azkue (San Roke)]

Mugertza [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Sagarraga [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Upaegitxiki (Upaitxiki) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zizilion [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Trinitateetako umeen danborrada — 1975

Mikelen baserria

Estudios de sintaxis vasca (Luis Villasante) — 1978

Eusko ami (Iberotar Ebangelista) — 1958

Eskutitza — 1970

Bernabe Mujikaren koadernoa — 1960-09-28

Lekukotza

berriatua — Angel _Ugarteburu Meabebasterretxea Berriatua (Bizkaia) (1942)
Elgoibarko bertso eskolako saioak, txapelketak...

Urtero halaxe. Astero klasiak eman. Pasatzen dana, klaro, ez gendun mugarik jartzen. Ta, orduan, jente asko apuntatzen zan ta askotan bertso-eskola baiņo gehiago guarderia bihurtzen zan. Esan nahi dot umiak danak... eta danakain bertso-mundua... Ta ze eitten gendun? Ba kantuak ikasi. Zeranak, Bilintxek kantatu zittuenak, “Triste bizi naiz eta hilko banintz hobe” eta bestea eta… edo Txirritak kantatutako besteak eta… holan, bertsoak ikasi eta ikasi. Gero, gaiņera, Dorronsorok urte horretan talde bat alkartu giņan komeni zalako bertsoak ataratzia bere musika eta guzti, herriko tradizioan zeuden bertsoak, memorian zeudenak, eta baita ere Antonio Zabalak Hauspoan bildutako hoiek eta. [...]

Elgoibartarren esanetan


Gelan dagoen Diktadura garaiko ikasle talde baten ohiko irudia.

Eskola publikuetara jun nitzan Aita Agirre plazan. 7 bat urterekin hasiko nitzan ikasten. Lehen parbulotan ere egon nitzan hantxe bertan. Saturnino Ciaran izan zan irakaslia; horrek bai merezi zabala omenaldixa! Eskolia, ipurdixa garbittu umieri... danetarik egitten zaban harek. Gero, Pilar ikastetxia ipiņi zabenian, hara pasau giņan. Orduan duro bat pagau bihar izaten zan. 15 urtera arte egon nitzan Pilarren. Danetarik ikasi gendun hantxe, baiņa dotriņia zan printzipala. Oso ondo erakutsi ziguen dotriņia hantxe.

Ramon Maiztegi Iriarte

Aita Agirreko eskoletan Doņa Basilia, Doņa María, Doņa Adelaida eta Doņa Priscila izan ziran ezagutu nittuan maestra batzuk. Danak kanpokuak ziran, eta erderaz egitten gendun dana. Euskeraz maestriak ere ez zakixan.

MĒ Josefa Unzueta Iriondo

Oporrak izaten ziran agostuan edo, baiņa ez oin modukuak, hiru hillabetekuak eta holakorik, ez. Hillabete bat edo izango zan. Aste Santuan ere egun bat bakarrik. Ez oingo moduan, hamabost egun.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARKUME/-A, arkumia: Cordero. Bildotsa ere bai.

DIRU, dirua: Dirua egiņ: Oiņ ere lanian Joxe, dirua egiņ eta egiņ!

GOGO, gogua: Goguan eduki: Recordar. Harek danak goguan jaukadaz nik.

KASO EGIŅ: DIO aditza. Saludar; hacer caso.

OIŅ: 1. Adb. Ahora: Egon hari lasai, oiņ etorriko dok eta. 2. Aurkaritza lokailua. Ahora bien. Ba, haura ogixa nik estakitt ser san. Harekin akordatzen naiz. Oiņ, zeren gustua zakan, ez.

TRIKU, trikua: Erizo. Ikus Kirikixo sarrera.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Astua atzeruzka baiņo torpiagua (aldrebesagua) izan: Pertsona oso aldrebes edo torpeen gainean esan ohi da.

Ematen ez dabanak, hartzen lanik ez: Alegia, bakoitzak ematen duenaren neurrian hartzen dituela mesedeak eta opariak. Ikus Hartzeko, ereiņ egin bihar da.

Hartzekuekin etorri: Kulpa danak berak, eta, gaiņera, bera etorri jata hartzekuekin!

Kukuan markia tapau: Kukuaren marka ondu: kukuak aldi bakoitzeko kume bat hazten duenez, ume bakarra daukatenei esan ohi zaie horrelako zerbait: Pozik habill euki duan umiakin, baiņa oindiok eztok kukuan markia tapau, e! Ume bat daukanak ere honela esan ohi du: Nik, kukuana (egin juat).

Putsak etara: Neke handia hartu lanen bat egiten.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Soldaduzka
¡Agur Joseba!.— Euzkadi, 1933-03-01 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Mendigoizale saritua.— Argia, 1935-04-14 | Ixaka, Aberri
Kultura - Antzerkia
Antzerkiak.— Argia, 1934-02-25 | Aixerixa, Mirentxu
Politika - Hauteskundeak
Auteskundiak.— El Día, 1931-03-20 | Aixerixa
Erlijioa - Kongregazioak
Luistarrak.— Euzkadi, 1931-02-11 | Atxolin


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala