Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Auzolanak: lurra jasotzea eta garia ebakitzea

Soro barreneko lurrak jasotzeko lana auzolanean egiten zen. Sorbalda gainean saskietan jasotzen zuten lur hori. Garia ebaki eta jo ere auzolanean egiten zuten.

-Eta auzolanian lurra jasotzen zertarako ibiltzen zinein ba?

-Ba ganauakin labratzen zanian, lurrak beti behera itten zaban, eta guenian lurra palta, eta haura jaso itten zan.

-Orduan joaten ziñain beste batzuen etxera...

-Bai, bata bestiari laguntzen ere ibiltzen giñan. Bai, auzolana.

-Lurra jasotzia auzolana...

-Bai, zestua kargau eta lepuakin guenera eruan. Hori indakua naiz ni, askotan gaiñera. Bai, eta gazterikan hala're.

-Beste auzolanik eitten zeuen?

-Bai, garixa ebaten ere bai. Gari ebaten izeten giñan. Bueno, lehen esan [dotsutena] Aubixa, harek, goixa nola dan haura, (hemen behian baiño) hamar egun lehenao igual heltzen zan hemen garixa, eta harek etorten zien gurera. Aubixa ta Urkiolatxikikuak eta, Goiketxekuak eta horrek danak etorten zien gurera. Eta gero gu juten giñan, geuriak ebaitta ipintzen genduzenian metia inda, jasota, hara juten giñan laguntzera. Zorrak pagatzera.

-Eta zuek garixa ebagi be auzolanian eitten zenduen?

-Eskuekin.

-Baiña auzolanian?

-Ibilitta nao ni, bueno!

-Ebaten auzolanian.

-Garixa ebaten.

-[...]

-Joten eta ebaten eta danian ibilitta nao ni auzuetan, Jesus! Hoixe bai, gazte askorikan!

Josefa Gabilondo Agirregomezkorta (1920)

Idotorbe (San Pedro) auzoko Egigurentxiki ("Eguentxiki") baserrian jaio zen. Bost anai-arrebatatik laugarrena izan zen. Aita etxekoa eta ama auzoko Aubia (Aubixa) baserrikoa zen. Bederatzitik 13 urtera arte auzoko eskolan ikasi zuen. Gero, kalera joan zen josten ikastera. Gerran anaia bat eta aita galdu zituen, eta honen ondorioz ama ere hil egin zitzaion. Baserrian bizi izan da beti. Urtetan, egunero joaten zen kalera esnea saltzera. Armueta baserrira ezkondu zen etxeko Antonio Arrizabalagarekin.

Toponimia


Toponimoak

Amaiur [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Arriaga [Baserri auzoak]

Berazeta [baserriak / Azkue (San Roke)]

Etxeberriako txabola [baserriak / Urruzuno]

Irazabaleta [baserriak / Urruzuno]

Larramendi [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Oatxiki [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Sallobente-Ermuaran [Baserri auzoak]

Urazandi [Kaleko auzoak]

Zuhaitzaetxea [baserriak / Altzola]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Estudios de sintaxis vasca (Luis Villasante) — 1978

Hitzaldia euskaraz - Ongarri — 1972

Txalupa — 1976-12

Eskuorria

Xabiertxo — 1970

Koldo Mitxelenari gutuna — 1956

Lekukotza

elgoibar — Andoni _Segundo Armero Elgoibar (1957)
Guraso erdaldunen onespena D ereduari

Eta azpimarratu behar dut, gainera, D eredua ezartzea guztiz –guztiz, e!– espaiñolizatutako eskola baten ez dala erreza, lehen esan dudan bezala. Klaro, gurasoen onespena ere lortu behar zan eta guraso gehienek ez zekiten euskara. Eta, hala ere, D eredua beti babestu egin zuten, hau da, oso babestua izan zen D eredua. Eta Muguruza eskola garai hartan oso kontraste haundiko eskola zan. Ze zan eskola komarkala. Ordun, jasotzen genitun auzoetako ikasleak, inkluso baserrietako jendia. Ordun, bazegon –ba, ez dakit ze porzentaia egongo zan, baiña– porzentai bat euskaldun peto-petoez... [dago]. Hau da... Holan. Eta kontrastea zen. Ba, bueno, hori lortu zan aurrera eramatea. [...]

Elgoibartarren esanetan


Pilar ikastetxeko ikasleak, eskolako Jaiotzaren ondoan.
Gutxi gorabehera 1949 urtea.

Basarrixan lan asko zaguanian ez zaguan astirik klasietara juteko, eta gitxiago jolasian ibiltzeko. Ganaua, behixak, ardixak eta holakuak mendira juten ziran, eta menditik ekarri bihar, harek zuzendu... aittak esaten zaban: zu ardixak ekartzera, zu bestera, eta... ixilik, egittera. Egurrakin ez, eh! Errespetoz.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Mendira asko juten giñan lagunekin: Kalamuara, Karakatera... ta Izarraitzen ere egonda nago, Erlon. Eskolan lagunak egindakuak ibiltzen giñan alkarrekin, auzuan etxe gutxi zagozen, eta ume gutxi. Merixendia hartu, ta San Rokera juten giñan, Azkue-beheko piñadira, oin etxia dago han. Mintxetara juteko bidian zaguan hori, ta hantxe asko jolasten genduan. Itsasoko haizia etortzen zala esaten zan. Lehenengo neskak bakarrik ibiltzen giñan. Eskolatik ertetzerakuan ere juten giñan San Rokera jolastera, lagunekin. Edozein momentutan juten giñan. Mendira juten giñanian, han bazkaldu, pixka batian egon, eta buelta egitten gendun.

Mª Josefa Unzueta Iriondo

Basarrixetan frutak harrapatzen ibiltzen giñan noizbaitt, ta batzuetan basarrittarrak ikusi ta segittu ere. Eta hurrengo egunian izkutatzen basarrittarraren bildurrez.

Juan Lariz Garate

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ATZEKOZ AURRERA (IPIÑI, JANTZI...): Aldrebes. Atzekoz aurrera jantzi dozu jertsia.

EMAZTE, emaztia: Esposa. ANDRA, andria ere bai, gehiago gainera. Gero hementxe, ba, hemen ama eta ama-semiak eta nere andria, emaztia bizi ziran. Eta beste ahizpa ere bai.

HANKAZABAL, hankazabala: Adj. Hankak oso zabal botatzen dituena.

KONTUAN JAUSI: DA aditza. Caer en la cuenta. Ni enitzan jausi kontuan, baiña arrixkua zauan haundixa.

OTXOKUARTO!: Interjekzioetan. Qué ... ni qué puñetas! –Ama, eman dirua. –Ze diru eta ze otxokuarto! Guazen etxera!

TXITXIA: Haur. Okela.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Aldapa gabeko laurik egon ez: Gauza guztiek dutela zerbait txarra adierazteko; ez dagoela ezer perfektua. Ikus Arantzarik gabeko larrosarik egon ez.

Burua galdu: Zoratu. Juiziua galdu ere bai.

Gorri egon: Dirurik gabe egon.

Kakatara bialdu: Ikus Atzetik hartzera bialdu. Norbait antzarrak perratzera bidali.

Onetik erten (etara): Norbera(re)n onetik erten. Sacar de quicio, de sus casillas. Nere onetik erten eragiñ ditt.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Bataioak
Eukel izena.— El Día, 1932-02-02 | Aixerixa
Kirola - Pilota
Gure kirola.— Argia, 1935-10-27 | Aixerixa, Mirentxu
Kultura - Musika
Gure Eresbatza.— Euzkadi, 1934-07-28 | Aixerixa
Politika - Hauteskundeak
Gaur gure barrena alai, pozik dago [...] El Día, 1933-12-01 | Ixaka
Erlijioa - Kongregazioak
Batzar artezkari berriak.— El Día, 1932-02-02 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala