Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Aita ubidearra

Aita ubidearra zuen, Bizkaia eta Arabako mugaren marra gainean zegoen Anbe baserrian jaioa. Ama Deban jaio eta berehala ekarri omen zuten Elgoibarrera.

-Aitta, esan dizun bezela, Ubidekua, Ubidea, Bizkaixa. A, oso gauza bitxia, beran baserria, kale-basarrixa, muga Araba ta Bizkaixako muga etxe erdixak [eitten] zaban, ta berak esaten zaban Bizkai aldeko..., jaio zala Bizkai aldian. Ekarri zaban hori, ze periodiko izango zan orduan; gure beste etxe hartan egon zan periodikuak ekarrittako... Anbe zeu(n)kan basarrixak izena, eta ekarri zeban oso bitxia zala etxian erdixan zijoala muga, Araba ta Bizkai.

-Etxe horretan jaio zan zure aitta?

-Bai. Eta etxe hartan Bizkai partian jaio zala, berak esaten zaban.

-Bera bizkaittarra orduan.

-Bizkaittarra, bera bizkaittarra.

-Zela zeukan izena etxiak?

-Anbe. Anbe basarria. Muga eitten zaban.

-Eta ama?

-Ama jaio Deban baiña hiru hillabetekin hona etorri zala. Ekarri [...], klaro. Orduantxe etorri ziala honaxe. Baiña jaio Deban.

Itziar Ajuria Garate (1924)

San Bartolome kalean jaio zen, baina gaur Santa Ana kalean bizi da. Aita Arratiako Ubide herriko Anbe baserrikoa zuen, eta ama Deban jaio eta umetan Elgoibarrera etorritakoa zen. Eskola publikoetan 15 urtera arte ikasi eta gero, familiako jostundegian egin zuen lan 38 urte izan zituen arte. Gero ?Banco de San Sebastián?en egin zuen lan, letrak kobratzen. Emakume batentzako lan egokia ez zela irudituta, bankuak kaleratu egin zuen. 1962. urtean, Elgoibarko lehen ikastolako lehen andereñoa izan zen; ?Ikastola del Lorito? deitzen zioten hasieran. Ikastolaren hasiera gogorra eta geroko bilakaera azaltzen ditu. 1986. urtera arte egin zuen lan ikastolan. Gotzon Garate euskal idazle eta hizkuntzalari jesulaguna Itziarren lehengusua zen; beroni buruzko hainbat gauza kontatzen ditu.

Toponimia


Toponimoak

Aizpitarte [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Aranbeltzberri [baserriak / Urruzuno]

Azkarateberri [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Egigurentxikiko txabola [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Gelatxo [Errekak]

Juan Mugertza kalea [Kaleak eta plazak]

Maalako plaza [Kaleak eta plazak]

Ortuzar [baserriak / Azkue (San Roke)]

Sigma [Kaleko auzoak]

Urruzunoetxetxo [baserriak / Urruzuno]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Txitxilibakio — 1987-12

Olentzero - Ongarri — 1961

Gazte asanblada eta gaztetxea (3 kartel)

Eusko ami (Iberotar Ebangelista) — 1958

Bidegileak (Gotzon Garate) — 2009

Umeen-deia — 1971

Lekukotza

elgoibar — Itziar _Ajuria Garate Elgoibar (1924-2023)
Gerragatik eskola urte bat galdu

—Zenbat urte eskola aurrian?

—Seirekin uste dot ateratzen giñala. Bai.

—Gero ya haundixen eskolara?

—Gero goixan zerian, hor oin Padre Agirre da baiña behian zeuden parbuluak eta goixan lelengo mailla edo, hamalau urte arte. Gero guk galdu gendun, hamahirutik hamalaura galdu gendun gerriagatik urtebete, kurso bat. Eta gero utzi ziguten guri hamabost urte arte. Urte haura galdu gendulako gu egon giñan hamabost urte arte.

—Eta orduan zuk justo hamabi urte gerria hasi zanian.

—Bai, hamabi urte. [...]

Elgoibartarren esanetan


Gure herriko koadrilek edozein aukera
aprobetxatzen zuten mahaiaren inguruan biltzeko.

Goizian ez genduan danok batera gosaltzen, baiña bazkarittan eta afarittan danok sukaldian alkartzen giñan. Gero, merixendia eta holakuak lanian bertan zagozen tokira eruaten ziran.

Mariano Elustondo Aizpiri

Pertsona bat hiltzen zanian, enterrau eta gero, honrak egitten ziran. Eta zaguan kostunbria bazkarixa emateko etortzen ziran senide guztixeri. Gero ohittura hori kendu egin zaben. Eta ondo egin zaben, gaiñera. Mozkortu egitten zan jendia. Lotsagarrixa izaten zan. Nere amama hil zanian, esate batera, honretako bazkarixan 40 bat lagun alkartu ziran.

Markos Arregi Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ANABASA, anabasia: Nahastea. Caos, lío. Hango anabasia!

DAMUTU: ZAIO aditza. Arrepentirse. Hamen dakazue oiñ oportunidadia nahi badozue pixkat kotizatzeko, oin bota ein bihar da, baiña gero etxatzue damutuko, esan zigun jefe (de) pertsonalak.

GALANT, galanta: Handia. Bai, kalabazak ere bai. Iez ere mordo galanta egon zan kamiñotik bistan-bistan. Baita izenondoen graduatzaile moduan ere: Gure aitta granuja galanta zuan, mendisail horrek pasauta neskatara Elosura juteko.

KAFITESNE, kafitesnia: Kafesnea. Gero, gabian jango zauan diperentia ero, baiña eguardixan behintzat, ezer ipintzen ez ibiltziarren, kafitesne katillukaria, eta ala! Eta lana egiñ! Zera, gizonak baiño gogorrago!

NARRU, narrua: Larrua. Narrutik ordaindu: Oso garesti ordaindu. Narrutik ordainduko dok atrebentzixa hori! Narrua jo: Hacer el amor. Ikus Txortan egiñ sarrera.

SOMAU: DU aditza. Somatu. Sentir. Eta Urkaregittikan aurrera, Markiñara sartzen zaudezenian ere, tak, somauko (d)ozu diferente. Diferente zera…hizkeria.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Behia jo; behia jota (egon): Erori; hauts egin. Baita, zabalkuntzaz, desmoralizatu ere. Hor basarrixa oiñ behia jota dago. / Jo jok behia gure Patxik!

Gabetik goizera: Azkar, bat-batean. Gero, eztakit zer enfermedade harrapau ziuen, eta jota gabetik goizera, jota.

Itxuen herrixan, tuertua nagusi: Zerbaitetan maila onik ez dagoenean, nagusi izaten erraza dela adierazteko.

Mutilletan egiñ: Ligar con chicos.

Txatxaria (izan, euki, ibilli...): Fundamento. Hori dok, hori, txatxaria!

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Heriotzak
Izpar beltza.— Argia, 1935-05-05 | Aixerixa, Ixaka, Mirentxu
Kirola - Futbola
Ostiko kirola.— Argia, 1935-11-03 | Aixerixa, Ixaka
Kultura - Dantza
Ezpatadantzariak.— Euzkadi, 1934-07-28 | Aixerixa
Politika - Hauteskundeak
Auteskundiak.— El Día, 1933-11-15 | Ixaka
Erlijioa - Kongregazioak
Mariaren alabak.— El Día, 1931-01-13 | Ixaka


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala