Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Errepublikako sorreraren bertsoak

1931an Errepublikaren sorrerak sortutako poza adierazten duten bertsoak.

ERREPUBLIKAREN SORRERARI

Milaz gaiñera beratzirehun

hogeitamaikagarren urtian

Errepublika sortua zaigu

Espaiñiako partian,

ez det uste nik izango dala

guziontzako kaltian

alkarrengana gorrotu gabe

ondo konpondu gaitian.

Errege edo morroi beltz hori

egiña dute bialdu,

berrogetabost urte inguruan

hemen egin da mantendu

aspaldi samar batzuen partetik

egiña zuten ba saldu

Berriz honuntza agertzen bada

ez aterikan zabaldu.

Fermin Galan eta

Garcia Hernandez

biak ziran kapitanak,

Abenduaren hamalauetan

afusillatu zianak,

kristau gaiztuak eiten ditue

modu horretako lanak,

aber zer nahigabe hartuko

zeben haiek hazi zituanak.

Gogoratzian nere bihotza

egiten da erdiratu,

sasorik onenian horrela

mundua bihar lagatu.

Espaiñia ta Euskal Herrixa

horrek digute salbatu.

Coronel Franco ere egin dute

kartzelara sartzen hasi,

toki horretan ez omen zeban

paraje ederra ikusi,

leiho batetik salto eginda

Prantzira jun zan igesi.

Orain Españan jan da pasean

nahi dan bezala da bizi.

Arioplano eder bat dauka

noranahi azkar juteko,

nahi duanian Prantziara ta

igual Portugalerako,

raia badaka mekanikua

makiña arreglatzeko,

horrebai badakala

burua defenditzeko.

Maria Ormaetxea Iñarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Aiastitxiki (Aiztitxiki) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Apatrizerreka [Errekak]

Austakon [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Donostia kalea [Kaleak eta plazak]

Garroren borda [baserriak / Urruzuno]

Jausoro plaza [Kaleak eta plazak]

Lizundiazpikoa [baserriak / Arriaga]

Oleta [Industrialdeak]

Santa Klara kalea [Kaleak eta plazak]

Urruzuno [Baserri auzoak]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Mutuaren hitzak (Hasier Etxeberria) — 2005

Erriaren meza — 1966

Txitxilibakio — 1989-03

Mitxitxu Ta Mitxita — 1969

Idatzia

Euskal izendegia — 1983

Lekukotza

soraluze — Amaia _Iñurrieta Leturiondo Soraluze (1952)
Pilar ikastetxean, lau urteko umeekin

—Gero ni 80. urtian, ya 1980xan, ni hasi nitzan txikixekin, lau urtekuekin. Hor egon nitzan ni denpora mordua egon nintzan lau urteko gelan. Orduan ya hori, bestiak, ya nausixauak eta, beste lan batzuk eta beste gauza batzuk igual eitten zeben. Ez dakizu? Baiña nik lau urtekuekin zan... ba, ez dakit... gauza… berekin berba ein, abestu… ez zan halako... gramatika erakustia eta horrek gauzok.

—Eta zelan izan zan prozesua euskalduntzekua? Ze hasieran euskera asignatura moduan emoten zenduen eta gero ya noiz hasi zan pixkanaka...?

—Ba horixe, horregaittik... nik hor ez daukat base haundirik esateko. Ze, esaten dotsut, zelan egon nintzan ni txikixekin, ya ni neuan pixkat horretan... aparte. [...]

Elgoibartarren esanetan


Prudencio Etxaniz, Jose Maria eta Pedro Muguruza Otaño anaiak
eta lagun bat bizikletaz osteratxo bat egin aurretik.

Bizikletan juten nitzan lanera Eibarrera. Lanerako nakan nik bizikletia. Etxian erosi ziaten orduantxe. Ondarruako itzulixa egitten-eta ere ibiltzen giñan. Gure Bide elkartian dago kuadro bat, 1960 urtekua edo, «Vuelta a Ondarroa» egin gendunian aterata. Elkarteko lagunak juntau giñan.

Ramon Maiztegi Iriarte

Umetan, Don Antonio Arrillagaren klinikia zaguan tokixan ibiltzen giñan antxintxika. Kalia amaitzen dan tokixan lur sail bat zauken, eta Hamaika Gazte izeneko futbol taldia bertara juaten zan entrenatzera. Ni harekin juaten nitzan. Koadrilliak osautako talde bat zan; ez zan, esate baterako, Klub Deportibua bezelako talde bat. Jolas egittera juaten giñan hara. Baiña ez dakitt zergaittik, korrika ibiltzen giñan bi edo hiru lagun batzen giñan han. Goguan daukat nola behiñ lasterketa bat izan zan jaixetan. Lehenengo Errosarixo kaletik juan bihar zan, gero, San Bartolome kaletik. Helmuga plazan zaguan. Korrika egitteko alkartu giñen Jesus Egaña, Gabriel Gabilondo (goixan beude) eta Prudencio dalako bat, «Cohete» gaitzizena zaukana. Prudenciok irabazi zauan lasterketia, eta bigarren neu izan nitzan; ondoren, Gabriel eta Jesus Egaña. Danon artian banatu gendun eman ziguen diru apurra; horrela, itxura batian pasau genittuan jaixak.

José Gurrutxaga Ondartza

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AITTIAREN!: Interjekzioa. Aittiaren eta semiaren!: Aittiaren da semiaren! Holakorik ikusi be nenguan gaur arte. Aittaren batian: azkar, berehala. Aittaren batian amaittuko dogu lan hau.

BETOZKO, betozkua: Ceño. Betozkua jarri, betozkuakin ibili. Fruncir el ceño. Betozko illuna jarri.

ET, ET, ET: Ezezkoa. - Ja, ja, ja. Hurrenguan ardo botillia ekarriko dizut. –Et, et, et, et! Alperrago jarriko nok orduan da.

ITXURAZKO, itxurazkua: De buena apariencia. Eta, ikusi nindduen mutil batekiñ, eibartarra; ibiltzen zan nere ondoren, eta: «Itxurazkua zunan, itxurazkua zunan».

MARI-: Nesken izenondo gaitzesgarrien aurrizkia: Marimandona, Marimutill, Marimatraka, eta abar.

PUTETXEKO MADRIA!: Interj. Arrunk. Ezadostasuna adierazteko esapide zakarra. –Oporretan hago, eta teillatua konpontzen lagundu bihar didak. –Bai, putetxeko madria!

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Ahopian berba egiñ: Isilka berba egin.

Bete ezindako zakua euki: Asebetetzen zaila denari esan ohi zaio, bai janariaren aldetik, bai konformidadearen aldetik.

Gibelaundixa izan: Ikus Gibel haundixak euki.

Jesukristonak esan: Demasak esan. Jun dok neskia, eta Jesukristonak esan jittuk. Kristonak esan ere bai.

Oiñezkorik nahi ez, eta zaldizkorik etorri ez: Ikus On billa, on billa, bonbilla! Ojo (euki)!: Kontuz ibili.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Gaixoaldiak
Min artu.— El Día, 1933-08-11 | Abertzale
Kirola - Pilota
Pelota txapelketa.— El Día, 1933-12-19 | Aixerixa
Kultura - Antzerkia
Eibar'era.— El Día, 1933-04-01 | Aixerixa
Politika - Ekitaldiak
Itzaldi Aberkoia.— El Día, 1932-04-20 | Ixaka
Erlijioa - Ekitaldiak
Bederatziurrena.— Argia, 1934-12-02 | Ixaka, Mirentxu, Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala