Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

San Antolin etxabe batera eraman zuten

San Antolingo ermita bota egin zuten autobidea egiteko. Etxebizitza batzuen etxabean dago orain santua.

-San Antolin, oso edarra zan han ermitta aldia San Antolin.

-Autopistiakin kendu egin eben?

-Bai.

-Eta ez zeben egin iguala?

-Bueno, beste bat dago, baina etxe haundi bat hor eginda, etxian azpixa. Entenditzen dozu? Elizia dago...

-Orduan San Antoliñen ermitta hori oin dauela esan dozu dagola etxe baten azpixan?

-Etxe baten azpixan. (gizonak berba egiten du). Alderdi baten dago tabernia eta bestian dago, eliza eitten da.

-Ermittia?

-Bai ermitta. Hantxe dao San Antolin. Meza hantxe ematen dabe ta hantxe dao oin San Antolin.

-Lehengo lekuan dago?

-Ez, pixka-pixkat apartetxuao. Hurrian baiña apartetxuao, pixka apartetxuao. Autopistan azpixan dao hori oin dauana. Ta lehen zauana aurrerao, pixkat aurrerao. Zan ermittia, aldamenia etxia, ta zan ermittalde polit-polit bat. Eta gero autopistia etorri zan eta eliminau zaben dana. Eta oin han rotondia, San Antoliñen han rotondia-eta badao, ba hantxe zan elizia. Ta gero rotonda bat ein zaben han eta ya eliminau zan...

Bentura Arrieta Bergaretxe (1925)

Arriaga bailarako Irabaneta baserrian jaio zen. 10 anai-arrebatatik bederatzigarrena izan zen bera. Bi ahizpa gerra denboran hil zitzaizkion gaixotasunen ondorioz. Aita etxekoa eta ama Arriaga bailarako Zabalatorre baserrikoa zen. Aita hargina zen, zubigintzan eta beste harlanetan aritutakoa. Elgoibarko herrigunera ura eramateko lehen obra berak egin omen zituen. Etxetik 2 kilometrora zegoen Altzolako eskolan ikasi zuen, Altzola eta Mendaroko beste ikasle batzuekin. Eskola bukatu eta etxean geratu zen, harik eta 26 urterekin Olazarragara ezkondu zen arte etxeko Iñaxio Esnaolarekin. Sei seme-alaba izan dituzte. Baserriko bizimoduari buruzko azalpen ugari ematen ditu.

Toponimia


Toponimoak

Aiastitxiki (Aiztitxiki) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Apatrizerreka [Errekak]

Austakon [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Donostia kalea [Kaleak eta plazak]

Garroren borda [baserriak / Urruzuno]

Jausoro plaza [Kaleak eta plazak]

Lizundiazpikoa [baserriak / Arriaga]

Oleta [Industrialdeak]

Santa Klara kalea [Kaleak eta plazak]

Urruzuno [Baserri auzoak]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Estatua baten historia (Hasier Etxeberria) — 1988

Trinitateetako umeen danborrada — 1975

Marxen ondoko errebisionismoa (Gotzon Garate) — 1974

Gramática vasca

Cómo aprender el vasco fácilmente — 1972

Amatxo — 1969

Lekukotza

berriatua — Angel _Ugarteburu Meabebasterretxea Berriatua (Bizkaia) (1942)
Francoren heriotza eta Ikastolen goradakada

—Baiño Elgoibar bera ere nahiko berezia baita. Ze hor immigrazioaren ondoren, 1950etik 60ra euskera galdu egin zuen jente askok herrian. Euskera etxian ez zan… iritsi zan momentu bat ez zala transmititzen. Hori frankismuaren eragiña izan zan.

—Zu hona etorri ziñanian ze giro topau zendun hemen?

—Hona ya... Bai, 75ian ya...

—Ya hobia zeuan.

—Klaro, ya ni etorri nintzenian, Franco hil zen urte bera zen ni hona etorri nintzenian, eta mobimentu... bai, gogorra zegoen. Esan nahi dut, bateko heriotzak, ETA zala, atentauak zirela, kartzelak zirela, manifak zirela… mobimentu bixi-bixia zegoen, bere alderdi on eta txarrakin.

—Baiña ordurako euskerian egoeria hobetxua zan. [...]

Elgoibartarren esanetan


Musika Bandaren zuzendaria, Julio Pérez Cortés,
kalejira baten buru. 1943 urteko Inauteriak.

Errosarixokuak eta San Bartolome kalekuak kontrarixuak ziran. Behiñ, Errosarixoko jaixetan neskazahar bi San Bartolome kale aldera juan ziran kotxian, eta «atentaua» euki zeben. Ez dakitt zer ipiñi ziuen, baiña zeozerekin zaratia atera zeben, eta bat oso nerbiosa jarri zan. Solterak ziran, baiña alegriak. Eta, Aizpirinetikan edo, atera ziuen kopa haundi bat lasaitzeko Plaza erdixan, anisa edo, eta trago baten edan zeben. Itxuria, gustatzen zitzakuen ederki-eta. Gu San Frantzisko kalekuak giñan, eta San Bartolome eta Errosarixo kaleko jaixetara juaten giñan. Zezena ere egoten zan, eta jai politxak izaten ziran Errosarixo kalekuak. San Frantzisko kaleko jaixetan ez zaguan ezer, danbolina-edo pasatzen zan, eta listo.

Teodosia Iriondo Garate

Errosarixo kaleko jaixetako onena zezena izaten zan. Jende asko ibiltzen zan Errosarixo kaleko jaixetan. Baiña guk ez gendun nahi zezenik, zergaittikan lehen atiak zabalik egoten ziran. Eta bi bider etorri zan gure etxera, lehenengo pisuraiño zezena. Eta gero buelta eman, eta pareta guztiak kakaztuta, eta garbitzen ibilli bihar.

Mª Josefa Unzueta Iriondo

Elgoibarko Karnabalak asko gustatzen zitzatazen. Gogoratzen naiz urte baten koko jantzi nitzala ni, alemanak bezala. Oso jai sinpatikuak ziran Karnabalak.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AURKI: Adb. Laster. Aurki, berriz, diru berri hori etorriko jaku, eta horrekin moldau biharko gera.

ENDEMAS: Sobre todo, todavía más, en particular. Gaixorik daguana ondo erruki dot, endemas ohian da(g)uana.

HARIK ETA: Harik eta ... arte. Denborazko perpausak egiteko lokailua.

KORTA, kortia: Ukuilua. Ikuillua ere erabiltzen da, nahiz gutxiago. –Eta zela bajatzen ziñan? –Astuakin beti. Antxitxika zortzi txerdietako mezetara. Astua kortan laga, Majestadeko kortan astua eta… / Goisian jaikitta ere, ba, basarrixan lenengo lana kortara jutia dok.

PAGOTXA: Trébol encarnado. Ori dok pagotxa! Fig. Chollo. Hori dok pagotxa, hori!

TXOLIÑ, txoliña: Pertsona berritsu eta kaskarina. Batez ere emakumeei zuzentzeko erabiltzen da.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Aman semerik egon ez (zeozer egingo dabanik): Etxagok aman seme(r)ik neri musian irabaziko di(d)anik! Irabaziko dion inor ez dagoela adierazteko.

Burutik sano ez egon: Burua bere batean ez eduki. Ikus Ganbaratik sano ez egon.

Gosiak amorratzen egon: Oso gosetuta egon. Ikus Gosiak hil biharrian egon.

Kanpolarrosa, etxekardo. Kanpolarrosak direnei esan ohi zaie.

Pattal egon: Ondoezik egon.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Ekitaldiak
«Kirikiño» Alde.— Euzkadi, 1931-01-24 | Aberri, Aixerixa
Kirola - Pilota
Pelota.— El Día, 1933-05-17 | Aixerixa
Kultura - Antzerkia
Euzko-Jantzitegia.— Euzkadi, 1933-01-08 | Aixerixa
Politika - Batzokia
Gastetxu batza.— Euzkadi, 1935-05-31 | Aixerixa
Erlijioa - Ekitaldiak
Eleizkizuna.— El Día, 1931-12-12 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala