Josefa eta ahizpa etxetik beste baserri batera eraman zituzten, gorriengandik ezkutatzeko. Anaia bi soldadu eraman zituzten gerrara, eta euretako bat han hil zen, Teruelen.
-Eta zu ez ziņuzen harrapau gorrixok kozinarako?
-Ni e, hori enterau giņan gu ze in zeben; ta nere aittak eta amak, hor Eguen edo hor beheraoko basarri eder hori, oin hemen zuri bat, hara bieldu umiak gu aizta bixok. Nik hamasei urte neukazen eta bestiak hamaika edo, hamar euko zittuan, eta horra bieldu basarrira. Eta anaixak, anaixa bat hil zana, eta artian ez zauken ba eruanda soldau edo, gerrara ez zeben eruanda, anaixa bixak ni ezkondu nitzan Armuetara, behera, harek mutilak hona eta neskak Eguenera, Eguen baserrira. Hantxe egon giņan gerria, hemengo frentia jun arte.
-Gero zure anaixak ez zittuen harrapau zerak?
-Gero, baiņa gero kintetatikan hots eitten ziuen eta derrior jun bihar.
-Pedro be holaxe joan zan.
-Bai, Pedrok ere urte mordua ingo zaban.
-Bost.
-Bost, hor dao ba.
-Pedrok ere urte mordua. Eta bizik etorri eta guria hil zan gizajua.
-Gerran edo?
-Gerratian hil zatan neri anaixa bata, bestia etorri zan etxera baiņa.
-Nun hil zan?
-Teruelen.
-Zela eukan izena horrek?
-Antonio Gabilondo.
-Gorputzik billau zeben edo?
-Keba! Iņork ez zaban aztarrenik billau. Ezta bere kinto lagunak ere, bertan zaudenak ere. Ibilli zian, ta anaixa neria ere bai, beste anaixa zarraua, eta haura ibilli zan billa baiņa aztarrenik ez giņuan billau.
Idotorbe (San Pedro) auzoko Egigurentxiki ("Eguentxiki") baserrian jaio zen. Bost anai-arrebatatik laugarrena izan zen. Aita etxekoa eta ama auzoko Aubia (Aubixa) baserrikoa zen. Bederatzitik 13 urtera arte auzoko eskolan ikasi zuen. Gero, kalera joan zen josten ikastera. Gerran anaia bat eta aita galdu zituen, eta honen ondorioz ama ere hil egin zitzaion. Baserrian bizi izan da beti. Urtetan, egunero joaten zen kalera esnea saltzera. Armueta baserrira ezkondu zen etxeko Antonio Arrizabalagarekin.
Aldapa [baserriak / Urruzuno]
Armaregietatxikia (Armarietatxiki) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]
Bekoetxea [baserriak / Azkue (San Roke)]
Erreketaerreka [Errekak]
Ibaitarte kalea [Kaleak eta plazak]
Kaskantebekoa [baserriak / Aiastia (San Migel)]
Mokoroaerreka [Errekak]
Pedro Migel Urruzuno kalea [Kaleak eta plazak]
Txillarretxiki [baserriak / Sallobente-Ermuaran]
Zelandi [baserriak / Azkue (San Roke)]
—Zenbat urte eskola aurrian?
—Seirekin uste dot ateratzen giņala. Bai.
—Gero ya haundixen eskolara?
—Gero goixan zerian, hor oin Padre Agirre da baiņa behian zeuden parbuluak eta goixan lelengo mailla edo, hamalau urte arte. Gero guk galdu gendun, hamahirutik hamalaura galdu gendun gerriagatik urtebete, kurso bat. Eta gero utzi ziguten guri hamabost urte arte. Urte haura galdu gendulako gu egon giņan hamabost urte arte.
—Eta orduan zuk justo hamabi urte gerria hasi zanian.
—Bai, hamabi urte. [...]
Aita Agirreko eskola zaharra. XX. mendearen hasieran.
Ni ez nitzan jun eskolara. Bakarrikan andra zahar batena jun nitzan eta han ikasi naban dotriņia. Besterikan nik ezer ez dakitt. San Lorentzon bazaguan eskolia gizon txiki bat egon zan maixu, kanpotik etorrittakua eta eskolako ganbaran egoten ziran danak, neska koxkorrak eta mutil koxkorrak, danak alkarrekin.
Juliana Zubizarreta Gurrutxaga
Hamar urtekin jun nitzan lehenengo aldiz eskolara, hamaika urte arte. Gero esnia kalera eruaten genduanez, bide batez, kalian hasi nitzan Don Erasmoren eskolan. Baiņa komulgau nitzanian, kanpora. Don Erasmo zan maixua, eta gaur egun Armueta karnizerixia daguan tokixan zaguan eskolia. Lelengo San Lorentzoko eskolan egon nitzan eta gero kalian. Ume mordua juntatzen giņan orduantxe eskolan, 50etik gora bai. Maixua Txanbolinen aittita zan, Silivestro Ansola. Dotriņia, letzia, idaztia... ikasten gendun hantxe. Kontuak eta itxen nik ez naban ikasi. Baserrixan beti egoten zan lana animalixekin, eta etxeko gaztiena nitzanez, holako txutxerixak nik egitten nittuan. Beste prioridade batzuk zauden orduan.
Mariano Elustondo Aizpiri
Nik eskola publikuetan ikasi naban Aita Agirre plazan. 14 urtera arte. Publiketan urte birekin hasi nitzan, lehenengo parbuluetan eta gero, 6 urterekin, gora. Behian, edifizio berdiņian, parbuluak zaguazen. Gero, 14 urterekin, Eibarrera jun nitzan kontabilidadia ikastera. Ordubete egitten gendun egunian, jun ta etorri egitten gendun. Urtebete edo egongo nitzan Eibarren ikasten. Akademia baten ikasten naban. Trenian juten giņan. Orduan Eibarrerako biajia 45 zentimo izaten zan: jun eta etorri.
Rosa Unzueta Iriondo
Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]
Atal bakoitzari buruzko informazioa:
AMAZULO, amazulua: Haur amakoia. Enmadrado. Apegado a la madre. Amazulua da, benetan, gure umia!
BURRUNDARA, burrundaria: Motorrek eta autoek ateratzen duten zarata. Ruido continuado, rumor, zumbido. A ze burrundaria ateratzen daban Jonek motorrakin!
GAIŅETIK: Además. Emendiozko lokailua, Gainera-ren baliokidea.
JORRA, jorria: Escardadura, deshierba. Bai, hola gustatze(n) jatana neri, jorria; errezena, jorria. Hitz elkartu baten bigarren osagai gisa ere bai: artajorria.
NAHIGABE, nahigabia: Nahigabia eman: Doluminak eman.
SIKATU: DA aditza. Leortu. Secarse. Leortu ere bai.
Behia jo; behia jota (egon): Erori; hauts egin. Baita, zabalkuntzaz, desmoralizatu ere. Hor basarrixa oiņ behia jota dago. / Jo jok behia gure Patxik!
Gabetik goizera: Azkar, bat-batean. Gero, eztakit zer enfermedade harrapau ziuen, eta jota gabetik goizera, jota.
Itxuen herrixan, tuertua nagusi: Zerbaitetan maila onik ez dagoenean, nagusi izaten erraza dela adierazteko.
Mutilletan egiņ: Ligar con chicos.
Txatxaria (izan, euki, ibilli...): Fundamento. Hori dok, hori, txatxaria!
