Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Laiaketan gazte-gaztetatik bi lagunen erdian jarrita

14 urterekin laian lanean hasi zen. Hiruzpalau lagunek elkarrekin egiten zuten laian, gazteenak erdian jarrita. Soro barrenetik lurra jasotzen ere ibilitakoa da.

-Laixetan ere bai, hamalau urtekin laixetan eta.

-Ibilitta zaz laixetan?

-Laixetan? Bueno, zenbat bidar ibilitta!

-Baina ez zeunken goldarik edo?

-Goldia bai egoten zan baiña, ze esango dizut ba... Nabua, nabua kastauaz lurra geratzen zan eta goldaketarako gitxi ta. Nabua kastauaz, kastauaz lurra laixatu eitten genduan. Ta laixetan ni ere hantxe txikixa, gaztia izen arren erdixan ipiñitta. Ezkiñetan ez, baiña erdixan erreztxuao ibiltzen zan; han ipiñi ta hantxe.

-Osea, hiru ibiltzen zinen?

-Ba lau, hiru-lau, holaxe. Baiña ni neska koxkorra ta hantxe.

-Horrek ekiñaldi luziak izango zien, ezta, laixan.

-Bai. Lurrai buelta eman bihar zakonian eta esportzua jo bihar izaten zan han edarra.

-Bigarrena zan laixetan...

-Laixetan ni asko eindakua naiz laixetan. Auzolanera ere junda ere bai. Auzolanian, auzuan. Koiñata geunkan hor beheko basarri batera ezkonduta, ta hara junda ta. Hor Arane, zuk esan dozun Pedron etxian lurra jasotzen ere bai zestuakin.

-Soro barrenetik.

-Bai soo barrenetik guenera ibilitta gaure.

Josefa Gabilondo Agirregomezkorta (1920)

Idotorbe (San Pedro) auzoko Egigurentxiki ("Eguentxiki") baserrian jaio zen. Bost anai-arrebatatik laugarrena izan zen. Aita etxekoa eta ama auzoko Aubia (Aubixa) baserrikoa zen. Bederatzitik 13 urtera arte auzoko eskolan ikasi zuen. Gero, kalera joan zen josten ikastera. Gerran anaia bat eta aita galdu zituen, eta honen ondorioz ama ere hil egin zitzaion. Baserrian bizi izan da beti. Urtetan, egunero joaten zen kalera esnea saltzera. Armueta baserrira ezkondu zen etxeko Antonio Arrizabalagarekin.

Elgoibartarren esanetan


Altzolako bainuetxeko langileak, jangelan,
bankete bat egin aurretik. 1933 urtea.

Bazkaltzeko basarriko jenerua hartzen genduan; gehixen bat, babak eta porruak... ardixaren tripak ere egosi egitxen genduzen, odolostiak egitten diran moduan. Oso goxuak izaten ziran. Txarrixa ere hiltzen gendun basarrixan txorixuak eta holakuak egitteko. Ogixa gure amamak egitten zaban basarrixan. Eta nik ere egin izan dot ogixa Eibarren kriada egon nitzanian, oso goxua, gaiñera. Esne pixka bat botatzen nion nik ogixari, batidu ondo eta gustua gailletiana hartzen zaban. Makarroiak ere hartzen genduzen. Dendetan bazaguazen, baina etxian nik egitten nittun, tallarines esaten genduan. Harek egitteko ura, ardo zurixa, arrautzak eta mantekillia erabiltzen naban nik.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Jeneralian basarrixan jasotakuakin eta egindakuakin jaten gendun: artua, esnia, taluak, baba gorrixa, ogixa... dana etxian eginda hartutakua. Baba gorrixak bai zirala onak!.

Juliana Zubizarreta Gurrutxaga

Ogixa ere etxian egitten gendun, baiña egixa da hemen behian Arozena panaderixia zaguala eta ogixa egitten bertakuak erakutsi ziguen. Nere amak ogi ona egitten zaban, famia zaukan eta. Nere amak egitten zaban ogixa «de categoría»!.

Markos Arregi Iriondo

Toponimia


Toponimoak

Altzolako zubia [Zubiak]

Arrateko ama [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Beoainerreka [Errekak]

Errotatxobekoa [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Ipintza [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Landa [baserriak / Urruzuno]

Nafarmendi (Lapramendi) [baserriak / Azkue (San Roke)]

Sakoneta (Lauko) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Uparitzagaberri [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zubimendi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena.

Elgoibarko Udalak Gotzon Garate izeneko beka sortu zuen 2009an, euskara arloko ikerketa sustatu, eta aldi berean, idazle eta euskaralari elgoibartarra omentzeko.

Gotzon Barandiaran larrabetzuarra, euskal idazle eta kulturgilea da, Euskal Filologian lizentziatua, euskara teknikari lanetan aritutakoa, eta euskararen eta euskal kulturaren ondarea berreskuratzen, digitalizatzen eta hedatzen eskarmentu handikoa.

elgoibarreraz.eus webgunearen helburua euskarazko ondarea gizarteratzeko atari digitala prestatzea izan da. Horretarako, orain arteko lana arloka sailkatu, web-atari batean bildu eta guztien arteko loturak egin dira.

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AITTATU: DU aditza. Aipatu. Mencionar. Pelotia aittatu didazunez, ikusi dozu partidu ederren bat azken aldixan?

BERRIKETA, berriketia: Charla, cotorreo. Zentzu peioratiboa du zenbaitetan. Zenbat kontu esate(n) ete juek! Horrek berriketia! Berriketan jardun.

ESTU HARTU: Norbaiti gogor egin. Ik. Gogor hartu.

ITXAIÑ: DIO aditza. Esperar. Itxoiñ ere bai. Baiña gero nola bigarrenian ni juan nitzan, emaztiak itxain ein zi(d)an.

MANTTO, manttua: Manco. Esku-manttua ere bai. Eskumanttua zuan bera, eta ezin zaban kotxia manejau.

PURRUSTADA, purrustadia: Haserre antzean egindako errietaren onomatopeia.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Aterik a(d)iña ( / beste) maratilla euki: Gauza guztientzat erantzuna edo irtenbidea daukanari esaten zaio.

Eskerrak ... eskumiari: Hitz-jokoa, norbait eskerrak ematen hasten denean erabiltzeko, berdin ahoskatzen dira-eta bi hitzak (esker eta ezker). —Eskerrak ... —Bai, ezkerrak [eskerrak] eskumiari!

Hill arte bizi: —Bizi haiz? —Bai, hill arte behintzat bai!

Lapurrak lapurrari bildur: Lapurrak uste du besteak bera bezalakoak direla.

San Bizente hotza, neguaren bihotza: Urtarrilaren 22a da San Bizente eguna.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Diru biltzeak
Kirola - Lasterketak
Laisterkariak.— Euzkadi, 1931-01-24 | Aberri, Aixerixa
Kultura - Musika
Josu'ren Jaiotz Egunian.— El Día, 1930-12-28 | Aixerixa
Politika - Ekitaldiak
Itzaldiak.— Euzkadi, 1933-10-08 | Aixerixa
Erlijioa - Jaiak
Deunoro.— El Día, 1930-11-06 | Aberri


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala