Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Pako Juaristi euskaltzalea

50eko hamarkadan, Pako Juaristi omen zen euskal dinamizatzaile bakarra herrian. Berarengandik asko ikasi zuten Felixek eta lagunek.

-Pako Juaristi zan hamen argi bakarra, euskalzalia edo euskalzale bakarra herrixan mobitzen zana Pako zan. Eta horrekin hasi giñan. Pako Juaristi, hil zan. 1950 inguruan edo hasi giñan Bizkaittik Txinpartak ekarten, bestetik, Ondarrutik antzerkia. Eta gu ibiltzen giñan satelitiak, Pakon satelitiak giñan, lana eitten ibiltzen giñan berakin, eta beran bittartez ikasi genduan ikasi genduana euskerian zera. Meritua zakan Pakok orduan bakar-bakarrikan. Ta gaiñera arpegixa zaukan eta edozein lekutara presentatzen zan haura. Falangera jun bihar bazan'e Falangera euskeria aurrera etaatzeko. Gu baiño gehixao zan haura.

-Aspaldi hil zan Pako hori?

-Bai, honezkero izango dia hogei urte.

-Pako...

-Juaristi. Miren Vallejo, horretxen gizona.

-A, ba bixar naiz Mirenekin egoteko.

-Ba horretxen gizona. Honek Vallejotarrak beti izan dia euskalzaliak, beti, beti Miren Vallejo ta euskalzaliak. Ba eskerrak Pakori Elgoibarren ein zan dana; hasieria dana.

-Preguntauko xat bixar. Miren bera be euskalzalia da, ezta?

-Bai, bai, euskalzale amorratua da Miren.

Felix Etxeberria Larrañaga (1926)

Sallobente-Ermuaran auzoko Parapan baserrian jaio zen. Aita zuen bertakoa eta ama, berriz, Azkoitiko Madariaga auzoko "Luarixe" (Luberiaga) baserrikoa. Zortzi anai-arreba ziren, bera laugarrena. Zortzi urterekin hasi zen eskolan, baina hamaikarekin utzi egin behar izan zuen etxeko lanak egiteko. Hamalau urterekin peoi lanari ekin zion Eibarren; gero Orbea bizikleta lantegian eta Elgoibarko Sigman ere jardun zuen. Elgoibarko Jarbe lantegian doitzaile lanbidea ikasi zuen. Bertan bederatzi urtez jardun ondoren, lantegiko beste hamasei langilerekin Danobat makina-erreminta lantegi berria sortu zuten, geroago kooperatiba bihurtuko zena. Euskarazko klaseak hartu eta eman ere egin zituen, harik eta beste lagun batzuekin Elgoibarko Ikastola sortu zuten arte. Urtebete geroago, Elgoibarko Izarra euskara elkartea sortu zuten. Lolita Canales elgoibartarrarekin ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituzten.

Elgoibartarren esanetan


Sotera Zubiaurre eta bere ama, Sotera Garitaonaindia,
Usetxe baserriko askan. 1929 urtea.

17 urtekin erten naban estraiñekoz nere basarrittik zerbitzera. Olasarte basarrixan izan nitzan. Nere ahizpa hantxe zaguan, baiña Movillasen fabrikan kolokau zan eta basarrixa laga zaban. Eta lagatzerakuan ni jun nitzan zerbitzera hara, beste bat topau arte. 18 hilabete egin nittuan han. Beste bat topau zabenian Aitz-Bizkar basarrira bueltau nitzan. Gero Eibarren zerbitzen egon nitzan gerra denporan. Orbea alkate zanaren etxian egon nitzan, eta 14 duro hilleko irabazten naban. Aberatsak ziran eta fabrika haundixa zauken, Beistegi Hermanos fabrikaren aldamenian. Oso jai egun gutxi izaten nittuan nik orduan, eta kaleko neskeri esaten niuen nik ere nahi nabala kalian ibilli, baiña ezin naban. Eibarren egonda, gerria hasi zan, eta Orbeatarrak bildurrez ibilli ziran, alkate karlista zan señoritua-eta. Aitz Bizkar basarrira bueltau nitzan berriro.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Sigman emakume askok egitten zaban lan, makiñak probatzen, montajian edo lan txikixak egitten, torlojuak lotu eta askatu, adibidez. Igual, gizonezkuak baiño azkarraguak izango ziran eskuekin.

Juan Lariz Garate

Lehen nagusixentzat zaguan errespetua askoz handixagua zan gaur baiño. Aittak esaten bazaban zeozer, egiñ egiñ bihar. Ni ez naiz akordatzen amak sekula jo ninduanik, baiña aurpegi serixua jartzen baldin bazaban... errespeto handixa zauan.

Juliana Irizar Goiburu

Toponimia


Toponimoak

Aizkorri kalea [Kaleak eta plazak]

Aranbeltz [baserriak / Urruzuno]

Azkarate [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Egigurentxiki (Eguentxiki) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Gelasoroerrota (Gelatxoerrota) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Jibraltartxiki [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Maalako parkea [Kaleak eta plazak]

Orraindi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Seigazteak [baserriak / Azkue (San Roke)]

Urruzunoerreka [Errekak]

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARDAU, ardaua: Vino. Ardaua kendu jak medikuak.

DEZENTE: Zenb. zehaztugabea. Dexente ere bai. Jende dezente batu da plazan. / Dezenteko kolpia hartu jok. Saltsa gauza zalia nok, eta dezente jaten juat.

GIBEL, gibela: Gibel haundixak euki (gibelaundixa izan): Despreocupado.

KARNAZERO, karnazerua: Harakina. Karnizerua aldaera ere bai.

NORA-NORA: Nora edo nora, norabait. Mariñek esan tzigun, «honekiñ erten ein bi’ozue nora-nora.

TONTOLAPIKO, tontolapikua: Tonto / -a, necio / -a.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Afana ibilli: Andar afanoso. Hori da afana dabizuna!

Beruana kendu: Gehiegi ez exageratzeko esan nahi denerako. Gaur bota jittuagu berrogei bat uso! —Bai, zera! Beruana kendu (eg)ixok!

Gibel haundixak euki: Pertsona lasaiegia izan. Baita Gibelaundixa izan ere.

Jardunian ibilli: Berriketan aritu. Hamen gabixaz, jardunian.

Odolostiak ordaiñetan: Zerbait ematen digunari esaten zaio, hori estimatzeko, guk ere garaia iristen denean, gauza bera egingo dugula aginduz bezala.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Jaiak
Arnobate'n.— El Día, 1931-04-21 | Ixaka
Kirola - Mendia
Zorionak.— Argia, 1934-10-21 | Mirentxu, Ixaka
Kultura - Literatura
Erosi ta irakurri.— El Día, 1931-05-06 |
Politika - Ekitaldiak
Deun Iñaki.— El Día, 1932-07-29 | Ixaka
Erlijioa - Kongregazioak
Luistarrak.— El Día, 1930-11-22 | Ixaka


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala