Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

"Markesaren alaba" (2)

"Markesaren alaba"ren beste bertsio bat. Lehengoa baino osoagoa.

1

Markes baten alaba

interesatua

marinero bategaz

enamoratua,

deskubritu gaberik

beran sekretua,

ampriua zeban

barrena sartua.

2

Egun senalle bat zan

goguan hartzeko,

esan ziola horrek

etxera joateko,

desio dedan hitzak

manifestatzeko,

Ai Antonio zuregaz

nago izateko.

3

Zela esaten didazu

Juanita hitz hori,

tentatzen ai zerala

traza badirudi,

ez zait zure gradurik

tokatutzen neri,

ez ixozu egin burlarik

marineruari.

4

Eruki dezakezu

ongi sinistua

aspaldian nauala

ni zuri gustaua,

ez zaitut nik utziko

desanparatua,

hala egiten dezu

gaur juramentua.

5

Konformatu ziraden

alkarren artian

ezkonduko zirala

hurrengo urtian,

eskolak ikesteko

bien bitartian

beraren herritikan

guztiz apartian.

6

Hola disponiturik

jarri ziran biak

kartaz entenditzeko

alkarren berriak,

formalidadiakin

jartzeko egiak

baiņa lo ez ziran egon

ama horren begiak.

7

Ezin egon zan ama

hitz hori sufritzen

berihala hasia zan

kartak detenitzen,

intenzio haundiaz

ezkontza galdutzen,

Juanitak holakorik

ez zeban pentsatzen.

Maria Ormaetxea Iņarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Agirretxiki (Agarre-Txiki) [baserriak / Azkue (San Roke)]

Antxusietabekoa [baserriak / Urruzuno]

Artetxe kalea [Kaleak eta plazak]

Bolatokiko parkea [Kaleak eta plazak]

Galburusoro [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Itzaingoa [baserriak / Altzola]

Leruntxiki [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Olazabal [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

San Pedroko zubia [Zubiak]

Urkiola [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Lapurren azken txarra — 1969

Txitxilibakio — 1986-12

Elgoibarko euskal-ikastola

IV. Etxepe Saria — 1990

Txalupa — 1976-12

Marxen ondoko errebisionismoa (Gotzon Garate) — 1974

Lekukotza

elgoibar — Gloria _Mugerza Oria Elgoibar (1941)
Elkarte gastronomikoak kultura edo kirol jardueraren batekin lotuta

—Noiz sortu zan Ongarri?

—Begoņa: A, hori nik ez dakit.

—Gloria: Hori ez dakigu noiz... zenbat urte eingo zaban... Bueno, entereau leike.

—B.: Ez dakit, 59an, 60an… hor, hor gutxi gorabehera.

—G.: Lehenengo tabernia izen zan haura, Errezabalko tabernia.

—B.: Baiņa famillia baten tabernia izen zan.

—G.: Baiņa gero, harek laga zebenian...

—B.: Gero soziedade bezela erosi zan.

—G.: ... hartu zeben…

—B.: Bai, gizonezko…

—G.: Grupo hori, gizonezko grupuori.

—B.: Gizonak bakarrik zian, e. Eta gastronomika bezela hasi zan.

—G.: Gero eskatu zeben kultural bezela. [...]

Elgoibartarren esanetan


San Antolin baseliza auzotarren
biltokirik garrantzitsuena izan zen.
1972an bota egin zuten, autobidea egiteko.

Txiki-txikittatik mezetara juten ikasi genduan, ohittura hori hartu genduan eta orduan mezetara ez jutia zan pekatua. Gure etxian, gaiņera, mezetara juaten ez bagiņan... bueno! San Lorentzoko ermittara juten giņan mezia entzutera. Parrokixara gitxi, hillaren lehenengo barixakuetan. Gazte denporan Don Satur Campos zan San Lorentzoko apaiza. Ondarrutarra zan. Eta tartamutua zan pixkat eta Ebanjelixua edo esplikatzen hasten zanian, ezin izaten zaban pronuntziau ondo, eta lotsatu, gaiņera. Lehen, abadiak mezia aurrera begira ematen zaban; oiņ arpegixari begira ematen dabe, baiņa lehen ez.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Domekero parrokixara juten nitzan mezetara, goizeko bederatziretan. Orduan mezia egoten zan sei t’erdixetan, zazpi t’erdixetan, zortzi t’erdixetan eta bederatziretan. Gero, hamar t’erdixetan, Meza Nagusixa. Hori domeketan. Lan-egunetan sei t’erdixetan, eta bederatziretan ere bai. Astian, sei t’erdixetakora juten nitzan. Urteko ixa egun danetan juten nitzan mezetara

Teresa Aginaga Madariaga

Mezetara juten nitzan beti gazte denporan, sekula faltau gabe. Goizeko seiretako mezetara juten nitzan ni igandero. Orduan abade mordua izaten ziran Elgoibarren, sei bat edo bai behintzat. Don Jose Antonio, Don Severiano, Don Saturnino eta Don Julian gogoratzen dittut. Danak ezagutzen nittuan nik.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AMISTADE, amistadia: Adiskidantza. Amistad. Baiņa kalera juten gara asko. Kalera jun ezkero…, amistadia eitten da. / Gizon sinpatikua dok (…) Kriston amista(d)ia jaukagu harekiņ.

BURUMOTZ, burumotza: Adj. Rapado, pelado.

GAIXO TXARRA: Eufemismoa: minbizia. Gaixo txarrarekin hil da.

JOTA: Interjekzio moduan asko erabilia: ez du esanahi jakinik. Kanpaiak haste(n) zianian, jota danak refujixora.

NAHIKUA: Zenb. Nahikoa. Nahikua gizur esan dok gaur, eta egon hari ixilik!

SITS, sitsa: Pipia. Sitsak janda dago mahai hori.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Alperrik galdu: Echarse a perder. Ezezkoan normalean. Ez arduratu Mikelengaittik, eztok alperrik galduko eta.

Burua lehengo lepotik euki: Ez aldatu, orain arte bezala jarraitu.

Gorrixak ikusi: Verlas canutas. Gorrixak ikusitta gaure gu gerra-denporan.

Kale egiņ: Huts egin.

Osasuna, munduko ondasuna: Gauzarik preziatuena osasuna dela adierazteko.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Soldaduzka
Deun guztien eta animaren eguna.— Euzkadi, 1935-11-06 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Zorionak.— Argia, 1934-10-21 | Mirentxu, Ixaka
Kultura - Antzerkia
Iziartxo.— El Día, 1933-05-17 | Aixerixa
Politika - Hauteskundeak
Auteskundiak.— Euzkadi, 1931-07-02 | Atxolin
Erlijioa - Jaiak
Deun Anton.— El Día, 1932-01-23 | Aberri


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala