Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

"Markesaren alaba" (1)

"Markesaren alaba" kanta ezaguna.

Zeruak eta lurrak

egin dituana...

Markes baten alaba

estudiatua

marinero batekin

enamoratua,

deskubritu gaberik

beran sekretua,

amoriua zeban

barrena sartua.

Egun senalle bat zan

goguan hartzeko

esan ziola honek

etxera joateko,

Lendabiziko hitzak

manifestatzeko,

Antonio zeuregaz

nago izeteko.

Nola esaten didazu

Juanita hitz hori

tentatzen ai zerala

traza badiruri,

ez zait zure gradurik

tokatutzen neri,

zuk ez egin burlarik

marineruari.

Eduki dezakezu

ongi sinistua,

aspaldian nauala

ni zuri gustaua

(?) Berriz egiteko

desanparatua,

hala egiten dezu

gaur juramentua.

Maria Ormaetxea Iñarra (1916)

Eibarko Iraegi baserrian jaio zen, zazpi anai-arreben artean. Ama bertakoa zuen eta aita Aramaioko Kerizti baserrikoa. Bertso kantaria izan da bizi guztian, aita Julianek irakatsita. Hogeita hamar urte zituela, Elgoibarko Aizpizkarbekoa baserrira ezkondu zen, bertako Casto Agirregomezkortarekin. Hiru seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Aiastiberri (Aiztibekoa) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Apatrizbekoa [baserriak / Arriaga]

Aurretxea [baserriak / Altzola]

Deba kalea [Kaleak eta plazak]

Garate [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Jauregi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Lizundiatxabola [baserriak / Arriaga]

Olazarreta (desagertua) [baserriak / Urruzuno]

Santa Klara [Kaleko auzoak]

Urreatxabola [baserriak / Arriaga]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Alajaineta (Hasier Etxeberria) — 1989

Sala de fiestas Gautxori

Erdarakadak (Gotzon Garate) — 1988

Elgoibarko euskal-ikastola

Ongarri - 1959ko estatutuak — 1959

Egunkariko mozketak

Lekukotza

elgoibar — Pello _Arrieta Soraiz Elgoibar (1950)
Euskal kulturaren astea eta Urruzunori omenaldia

—Gaiñera, plataforma hoietan Euskal Astea ere antolatzen gendun urtero, euskera eta euskal kulturaren astea. Eta ekartzen gendun, ba, Juanito San Martin euskeraren inguruan, euskal historia klase zeraren bat… hitzaldiren bat emateko, euskal literatura eta abar eta abar.

—Liburu eta diska azoka be...

—Liburu eta diska azoka. Gero ez naiz gogoratzen ze urtetan zan, baiña Pedro Migel Urruzunoren urteurrena izan zan. Ez dakit jaiotzaren urteurrena izan zan... ez, jaiotzarena... edo beharbada bai edo lehen liburuarena. Eta zera antolatu gendun ere, eta guk ere parte hartu gendun horretan. Eta Euskaltzaindiko bilera udaletxian antolatu zan horren bueltan. Irratitik ere, ba, horren berri eman genduan. [...]

Elgoibartarren esanetan


Ikasle talde bat, irakaslearen ondoan.

Altzolako eskoletan egonda eskursioren bat ere egin gendun. Ni gogoratzen naiz, eta istorixa politta daukat gaiñera. Maistriak esan zigun Getarixara jun bihar genduala Elkano ikustera. Etxera etorri, esan naban, eta amak esan zidan ez naukala juterik, erroparik ez naukalako. Orduan amamak zakazen seme-alabak Argentinan, eta harek noizian behiñ pakete bat bidaltzen zeben barkuan erropaz beteta, eta erropa horrek guk ibiltzen genduzen. Eta amamak erropia ekarri, probau eta haretxek jantzitta jun nintzan ni Elkano ikustera. Oso pozik gogoratzen det nik egun hori. Ni ez nitzan gauza askotan fijau baiña hara jutiakin nahikua zan, eta Elkanoren estatua nola ikusi naban oso ondo gogoratzen naiz.

Markos Arregi Iriondo

Eskoletan zigorrak izaten ziran. El Pilarreko eskolan esaten ziguen igual 40 aldiz idazteko egindako faltia: «no debo faltar a clase», «tengo que estar en silencio en clase»... baiña ez ziguen jotzen.
Horretarako zaguan Don Erasmo, bera bai zala «campeón de campeones»! Harek bai jotzen zittuala ikasliak! Ni ez nitzan ibilli harekin, baiña entzuten zan. Entzunda dakat baten bati esan ziola egitteko 10 aldiz, lurrian etzanda, kurutze bat mingaiñakin.

Ramon Maiztegi Iriarte

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ANTZERA: Parecido. Berdintsu.

DEMANDA, demandia: Sesioa, eztabaida. Horrek demandan dabixaz oiñ ere.

GARO, garua: Helecho. Oindiok bazkaldu eta garua batu gaiñera ein bihar dogu. Ikus AMABIRJIÑA GAROTARAKO sarrera.

KAMIÑO, kamiñua: Carretera. Bai, kalabazak ere bai. Iez ere mordo galanta egon zan kamiñotik bistan-bistan.

NESKA, neskia: Neska txikixak (prostitutak): Neska txikixetara juatia gustatzen jako. Neskatan egin: ligar con chicas.

TAKIAN (-POTIAN): Noiznahi. Bilbora ta, Donostiara ta, takian-potian juan biharra izaten zaban. Mutill fiña bera. Takian-takian ere bai: Takian-takian, kolpe eitxen jauan keixa ontzixari.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Beltzak ikusi: Pasarlas moradas, pasar apuros. Kintzena horrekin, beltzak ikusiko dittuk hill osua pasatzeko.

Galduan eman: Negozioren batean, galtzen irten. Zenbat da kontua? Eta hainbeste. Bueno, etxuek galduan emango eurak ere, e!

Izardi eta patz: Izerditan blai (egin, egon).

Nagusi biren txakurra, gosiak hill: Berdin hau: Nagusi askoren astua, gosiak hill. Askoren artean zerbait edukitzeak atarramentu onik ez dakarrela adierazteko.

Txinpartak ateratzen ibilli: Berotuta ibili. Txinpartak ateratzen jabik Miren, eta ez hari beragana urreratu.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Heriotzak
Ildakoak.— Euzkadi, 1931-11-10 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Zorionak.— Argia, 1934-10-21 | Mirentxu, Ixaka
Kultura - Literatura
Gabon-zar.— Euzkadi, 1932-01-03 | Aixerixa
Politika - Ekitaldiak
Itzaldi aberkoia.— Euzkadi, 1932-04-26 | Egoibartarra
Erlijioa - Kongregazioak
Jaunartzia.— Euzkadi, 1932-01-10 | Atxolin


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala