Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Pilotaria eta futbol atezaina

Umetan hasi zen pilotan jolasten. 21 urterekin profesional mailan jokatzen hasi zen. Umetan, pareta bat eta pilota nahikoa ziren pilotan jolasteko. Hiru "perro" eta erdiko (txakur handia, pezeta baten hamar zentimo) pilotak erosten omen zituzten orduan. Elgoibarko futbol taldeko atezaina izandakoa ere bada Fermin.

-Tartian pelotan esaten dozu?

-Pelotarixa nitzan.

-Noiz hasi ziñan pelotan? Mutikotan hasiko ziñan, ezta?

-Hogeta bat urte neukanian. Profesional.

-Profesional, baiña pelotan jolasian umetan.

-Jesus, baitta lotan ere bai.

-Eta nun ikasi zenduan zuk, pelotalekuan edo kalian?

-Kalian! Ahal dan lekuan. Pareta euki ezkero eta pelotia, segi.

-Pelotia zelakua ebalten zebein mutikotan, gomazkuak edo zelakuak?

-Narruzkuak.

-Mutikotan be bai?

-Lanazkua be igual. Baiña narruzkuak merkiak, e. Hiru perro ta erdiko pelotak esaten giñuan orduan. "De a 35 céntimos".

-Hiru pero?

-Hiru perro, txakur haundixak. Lanazkuakin igual itten gendun guk pelotan. Kartoiakin ere bai, borobildu ezkero...

-Sake eitten baeben...

-Segi.

-Kuadrillan jokatzen zebein pelotan?

-Keba. Kuadrillan ere bai baiña frontoia, pareta nun zeuan hantxe. Afizio demasa.

-Asko izango ziñen sasoi hartan pelotan. Futbolian ez zan eitten?

-Baitta. Fubolian einda [daukat] nik.

-Baiña profesionala ez.

-Elgoibarren, Elgoibar. Elgoibar Club.

-Elgoibarko ekipuan? Orduan deportista...

-Atleta.

-Atletia izan za orduan, e.

-Ez. Portero eitten naban.

-Oseake Elgoibarko herriko ekipuan portero eta aparte pelotari.

-Bai. Bueno, orduantxe laga nion futbolari. Pelotan hasi nintzanian...

-Fubola akabo. Bixak batera eittia zaila, ezta?

-Klaro, ezin leiken gauzia.

Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923)

Elgoibarren jaio zen. Aita Barrundiako Audikana kontzejukoa, eta ama Aguraingoa zituen. Bost anai-arrebatatik zaharrena zen Fermin. Zortzi urte zituela galdu zuen aita, eta bere bi anai-arrebarekin Elgoibarko babes-etxean hartu zuten. Hamahiru urterekin Ciara makina-erreminta lantegian hasi zen lanean. Hamaika urte Ciaran eginda, Sigmara joan eta bertan jardun zuen jubilatu arte. Pilota eta futbol zalea zen; Elgoibar futbol taldeko atezaina izan zen, baina pilotari profesional bihurtu zenean utzi behar izan zion futbolari. Barakaldon 1944. urtean debuta egin eta hemeretzi urtez jokatu zuen profesional mailan, lantegiko lana alde batera utzi gabe. Elgoibarko Anjelita Alzibarrekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Altzola [baserriak / Altzola]

Arostegitxiki [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Bentaetxe (Benta) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Errosario kalea [Kaleak eta plazak]

Intxusadierreka [Errekak]

Kurutzekoa [baserriak / Azkue (San Roke)]

Mugertza [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Sagarraga [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Upaegitxiki (Upaitxiki) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zizilion [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Iturriko maitagarria — 1969

Bertsolarien txapelketa — 1962

Eskuorria

Txalupa — 1976-12

Estudios de sintaxis vasca (Luis Villasante) — 1978

Martin Txilibitu — 1967

Lekukotza

elgoibar — Miren _Vallejo Arriaga Elgoibar (1923-2020)
Miren euskara irakasle

—Eta zu ikastolan be, edo ikastolak sortzen be ibilli ziñan, ezta? Zu edo gizona edo bixok…

—Bai, gizona, bai. Gizona bai. Nik gero klasiak ere ematen nittuan.

—Ikastolan?

—Ikastolan ez. Ikastolarik ez zauan oindio.

—Euskeria erakusten?

—Bai. Gero haura egon zanian kartzelan, hemen egon nitzan Mecánica-n. Zeoze bihar naban ta, taillarretik ez genduan ezer atara ta, ezer ere ez. Eta hemen egon nitzan ta hemen denpora gitxi in naban, e? [...]

Elgoibartarren esanetan


Sotera Zubiaurre eta bere ama, Sotera Garitaonaindia,
Usetxe baserriko askan. 1929 urtea.

17 urtekin erten naban estraiñekoz nere basarrittik zerbitzera. Olasarte basarrixan izan nitzan. Nere ahizpa hantxe zaguan, baiña Movillasen fabrikan kolokau zan eta basarrixa laga zaban. Eta lagatzerakuan ni jun nitzan zerbitzera hara, beste bat topau arte. 18 hilabete egin nittuan han. Beste bat topau zabenian Aitz-Bizkar basarrira bueltau nitzan. Gero Eibarren zerbitzen egon nitzan gerra denporan. Orbea alkate zanaren etxian egon nitzan, eta 14 duro hilleko irabazten naban. Aberatsak ziran eta fabrika haundixa zauken, Beistegi Hermanos fabrikaren aldamenian. Oso jai egun gutxi izaten nittuan nik orduan, eta kaleko neskeri esaten niuen nik ere nahi nabala kalian ibilli, baiña ezin naban. Eibarren egonda, gerria hasi zan, eta Orbeatarrak bildurrez ibilli ziran, alkate karlista zan señoritua-eta. Aitz Bizkar basarrira bueltau nitzan berriro.

Ventura Agirregomezkorta Ibarluzea

Sigman emakume askok egitten zaban lan, makiñak probatzen, montajian edo lan txikixak egitten, torlojuak lotu eta askatu, adibidez. Igual, gizonezkuak baiño azkarraguak izango ziran eskuekin.

Juan Lariz Garate

Lehen nagusixentzat zaguan errespetua askoz handixagua zan gaur baiño. Aittak esaten bazaban zeozer, egiñ egiñ bihar. Ni ez naiz akordatzen amak sekula jo ninduanik, baiña aurpegi serixua jartzen baldin bazaban... errespeto handixa zauan.

Juliana Irizar Goiburu

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARLOTE, arlotia: Desgarbado, torpón; ganora gutxikoa, narrasa.

DISGUSTO, disgustua: Laga (eg)ik nobixia. Oin, disgusto haundi ori ez (eg)ixok eman nobixiari, bestela…

GOGOR HARTU: Norbaiti gogor egin. Ik. Estu hartu.

KATE, katia: Kate motzian lotu: Atar en corto. Kate motzian lotu jok andriak Patxi, eta erten ere etxok egitten.

OIÑ-HUTSIK: Adb. Hanka-hutsik ere bai. Descalzo.

TRIPA TRUKE: Lanen bat janaren truke egin.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Baztarrak nahasten ibilli: Endredatzen ibili. Oiñ ere etorri aiz baztarrak nahastera?

Eztula eta dirua ezin dira ezkutau: Nahi izanda ere, ezkutatu ezinekoak dira bi horiek: beti geratzen dira agerian, lehenago edo geroago.

Ipurdixa garbittu: Lausenguetan ibili.

Minia izan: Ser un chollo. Beitxu dok, zelako edarki? Joe, hau minia dok! Eta minia dok eta…

Txakurranak esan: Sekulakoak esan.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Jaiotzak
Gora berak.— Euzkadi, 1932-07-12 | Aixerixa
Kirola - Lasterketak
Deun Mikel balleran.— Argia, 1935-10-13 | Aixerixa, Mirentxu
Kultura - Antzerkia
Politika - Ekitaldiak
Sabin aldez.— Argia, 1935-12-08 | Ixaka, Mirentxu
Erlijioa - Ekitaldiak
Belguntza.— Argia, 1935-02-24 | Aixerixa, Ixaka


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala