Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Txerrama batek 17 txerrikume

Txerri batek 17 ume egin zituen. 14 ume hazi zituen amak, eta beste hirurak auzoko andre batek biberoiaz.

- Ta oindiok iņok ezautu ez dabana, txarri batek hamazazpi ume in zittuan han. Ez dabala iņok ezautu hori? Hori Sansonguan.

- Hamazazpi.

- Hamazazpi ume txarri batek.

- Kabittia be tripan.

- E?

- Kabittia be tripan.

- Ta hazi... hazi ta, hazi ezin. Hamalau titi dakaz txarrixak ta hamazazpi ume... Hiru sobrau zian ta Errieingo andriai eman ziuen, amistadia zauken ta. "Hi, nahi badon /nahibon/, bestela akabau ein bihar jittunau ta". "Ez, ekarri! Nik biberoiakin" ta biberoiakin primerakuak hasi zittuan harek.

- Hiru txarrikuma?

- Hiru. Ta hamalau hasi zittuan berak txarrixak.

- Amiak.

- Amiak.

- Jo, paliza edarra, ezta?

- Honbre!

- Amientzako hori?

- Bai. Ta, ba, euki zittuen txarrixak?

- Titi danak okupauta.

- Euki zi? Bai, danak okupauta ta agudo dabillena nausi. Agudo dabillenak bultza ein ta bestiana igual. Txarrikumia politta da, e?

Floren Leiaristi Iriondo (1928)

Azkue (San Roke) auzoko Santsongoa baserrian jaio zen. Ama zuen bertakoa eta aita, berriz, Sallobente-Ermuaran auzoko Garagartza baserrikoa. Bost urte zituela, familia osoa jaitsi zen kalera bizitzera, Kamiñorokoa etxera. Zortzi urterekin hasi eta 15 urtera arte Plaza Txikiko eskolan ikasi zuen. Aitak Alkortaren tailerrean egiten zuen lan, eta amak espartinak josten zituen etxean. Florenek 'Juaristi Hermanos' makina-erreminta txikien tailerrean ikasi zuen tornulari lanbidea. Gero, Danobat kooperatibara joan zen lanera, eta bertan jubilatu zen. Sallobente-Ermuaran bailarako Marigorta ("Maiorta") baserriko Teodora Elustondorekin ezkondu eta bi seme-alaba izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Aizkorri kalea [Kaleak eta plazak]

Aranbeltz [baserriak / Urruzuno]

Azkarate [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Egigurentxiki (Eguentxiki) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Gelasoroerrota (Gelatxoerrota) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Jibraltartxiki [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Maalako parkea [Kaleak eta plazak]

Orraindi [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Seigazteak [baserriak / Azkue (San Roke)]

Urruzunoerreka [Errekak]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Lurgabe / CDa eta diska — 1969

Mutuaren hitzak (Hasier Etxeberria) — 2005

Ongarri - 1959ko estatutuak — 1959

Alajaineta (Hasier Etxeberria) — 1989

Gabon kantak — 1965-12

Lapurren azken txarra — 1969

Lekukotza

berriatua — Angel _Ugarteburu Meabebasterretxea Berriatua (Bizkaia) (1942)
Elgoibarko bertso eskolako saioak, txapelketak...

Urtero halaxe. Astero klasiak eman. Pasatzen dana, klaro, ez gendun mugarik jartzen. Ta, orduan, jente asko apuntatzen zan ta askotan bertso-eskola baiņo gehiago guarderia bihurtzen zan. Esan nahi dot umiak danak... eta danakain bertso-mundua... Ta ze eitten gendun? Ba kantuak ikasi. Zeranak, Bilintxek kantatu zittuenak, “Triste bizi naiz eta hilko banintz hobe” eta bestea eta… edo Txirritak kantatutako besteak eta… holan, bertsoak ikasi eta ikasi. Gero, gaiņera, Dorronsorok urte horretan talde bat alkartu giņan komeni zalako bertsoak ataratzia bere musika eta guzti, herriko tradizioan zeuden bertsoak, memorian zeudenak, eta baita ere Antonio Zabalak Hauspoan bildutako hoiek eta. [...]

Elgoibartarren esanetan


Gelan dagoen Diktadura garaiko ikasle talde baten ohiko irudia.

Eskola publikuetara jun nitzan Aita Agirre plazan. 7 bat urterekin hasiko nitzan ikasten. Lehen parbulotan ere egon nitzan hantxe bertan. Saturnino Ciaran izan zan irakaslia; horrek bai merezi zabala omenaldixa! Eskolia, ipurdixa garbittu umieri... danetarik egitten zaban harek. Gero, Pilar ikastetxia ipiņi zabenian, hara pasau giņan. Orduan duro bat pagau bihar izaten zan. 15 urtera arte egon nitzan Pilarren. Danetarik ikasi gendun hantxe, baiņa dotriņia zan printzipala. Oso ondo erakutsi ziguen dotriņia hantxe.

Ramon Maiztegi Iriarte

Aita Agirreko eskoletan Doņa Basilia, Doņa María, Doņa Adelaida eta Doņa Priscila izan ziran ezagutu nittuan maestra batzuk. Danak kanpokuak ziran, eta erderaz egitten gendun dana. Euskeraz maestriak ere ez zakixan.

MĒ Josefa Unzueta Iriondo

Oporrak izaten ziran agostuan edo, baiņa ez oin modukuak, hiru hillabetekuak eta holakorik, ez. Hillabete bat edo izango zan. Aste Santuan ere egun bat bakarrik. Ez oingo moduan, hamabost egun.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


BADAEZPADA: Por si acaso. Badaezpada, bokadillua janda etorri naiz, eztot uste afarixa egongo danik eta.

ENTZUERIA IZAN / EDUKI: DU Aditza. Entzutea, zerbait entzuna izatea. Gerria jatuan, ba, gerria zatorren, eta taillarrera sartu nitzan… Txitxarruan entzueria eukiko dozu? / Eta, gaiņera, orduan, kalian basarrixa zuan: Pepeiņ. Entzueria eukiko dok?

HASARRE EGIŅ: Errieta egin.

KUKO, kukua: Cuco. Kukuan markia tapau: Kukuaren marka ondu: kukuak aldi bakoitzeko kume bat hazten duenez, ume bakarra daukatenei esan ohi zaie horrelako zerbait: Pozik habill euki duan umiakin, baiņa oindiok eztok kukuan markia tapau, e! Ume bat daukanak ere esan ohi du: Nik kukuana egin jonat. Kukuak jo (norbaiti): zorte ona eduki. Kukuak oker jo (norbaiti): zorte txarra eduki.

PARTE, partia: Parte onekua ez izan: ezezko perpausetan normalean. –Aspaldixan medikutan jabik hori: astian-astian juten dok medikuana. –Egixa dok. Eztok, ez, parte onekua horrek dakana. Parte txarrekua: Parte txarreko jendia dok hori: ez ingurau badaezpada hárengana.

TXORTA, txortia: Sorta. Eta porruak zakazen eztakit zenbat, hola txorta baten.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Beltzak ikusi: Pasarlas moradas, pasar apuros. Kintzena horrekin, beltzak ikusiko dittuk hill osua pasatzeko.

Galduan eman: Negozioren batean, galtzen irten. Zenbat da kontua? Eta hainbeste. Bueno, etxuek galduan emango eurak ere, e!

Izardi eta patz: Izerditan blai (egin, egon).

Nagusi biren txakurra, gosiak hill: Berdin hau: Nagusi askoren astua, gosiak hill. Askoren artean zerbait edukitzeak atarramentu onik ez dakarrela adierazteko.

Txinpartak ateratzen ibilli: Berotuta ibili. Txinpartak ateratzen jabik Miren, eta ez hari beragana urreratu.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Diru biltzeak
Kirola - Pilota
Pelota-txapeltza.— Argia, 1935-05-05 | Aixerixa, Ixaka, Mirentxu
Kultura - Musika
Eresbatza.— Euzkadi, 1936-06-20 | Aixerixa
Politika - Hauteskundeak
Gaur gure barrena alai, pozik dago [...] El Día, 1933-12-01 | Ixaka
Erlijioa - Jaiak
Korpus Kristi.— Argia, 1934-06-10 | Mirentxu, Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala