Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Pintxearen lanak

Bi "txangil" (botijo) hartu eta ura ekarri eta argiaren etengailuari eman, ziren pintxe bezala lehendabizi egin beharreko lanak. Geltokira joan gauzak eroan eta ekartzera, langileei tabakoa ekarri eta horrelakoak. Arriola tailerra non zegoen.

-Ni hortikan lanera. Hamahiru urtekin.

-Eta pintxe zer egiten zenduan, errekauak edo taillerra garbittu edo?

-Ba ze eitten naban? Orduan garai hartan, bizikletan han ikasi naban, lelengo lana zan goizian hartu bi txangil, bi botijo ta ura ekarri. Eta interruptorari eman goizian zortzietan.

-Hamahiru urtekin?

-Hamahiru urtekin. Ta kendu gero hamabixetan. Ta ordubateterdietan berriz'e sartu, ta illuntzian kendu. Ta gero errekauak ba estaziora fakturatzeko gauzak. Estaziora zatozen gauzak hartu ta zeera eraman, korrespondentzia hartu. Eta langille askori ba tabakua ekarri. Eta horrelako gauza pilla bat.

-Nun euen Arriola tailler hori?

-Arriola taillarra zan lendabizi San Franzisko kalian. Baiña han denbora gitxi. Ta gero handikan, taillar berrixa ein zan Txarridunanetikan gora, Malan ezkerretara, han etxiak daure oin, hantxe in zan tailler oso politta.

Pako Iriondo Lizarralde (1926)

San Roke (Azkue) bailarako Tokieder etxean jaio zen. Aita San Antolin (Altzola) auzoko Garaño baserrikoa (gaur galduta) zen, eta ama, berriz, San Roke (Azkue) auzoko Agirrekoa. 13 urterekin eskola utzi eta 'Arriola y Cía' arotzeriarako makinak egiten zituen lantegian hasi zen mandatari lanetan. Bertan doitzaile titulua atera zuen. Gero, 'Estarta y Ecenarro' (Sigma) lantegian jardun zuen jubilatu arte. Gerra denboran, familia leku ezberdinetan banatuta egon zen. Piedad Madariaga bergararrarekin ezkondu zen, eta alaba bat izan zuten. Mendizale amorratua, Elgoibarko Eup! Mendizale taldeko kide izan zen gaztetan. Eup! taldetik Morkaiko elkartea sortu zuten. Garai hartan sei lagunentzako motxila bat izaten zuten, eta kanporako irteeretara kamioi batean joaten ziren, Guardia Zibilaren salbokonduktoa lortu eta gero. Morkaiko elkarteko eta 'Federación Vasco-Navarra de Alpinismo'-ko presidentea izan zen urte askoan. Euskal mendizaletasunaren historia eta gorabeherak, materialaren bilakaera eta abarri buruz mila azalpen ematen ditu. Mendi kiroletako lehiakortasuna aztertzen du. Bere euskal mendi kutunenak zeintzuk diren azaltzen du.

Toponimia


Toponimoak

Akerbasoerreka [Errekak]

Argingoa (desagertua) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Ballibar kalea [Kaleak eta plazak]

Ermube [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Gorostizabal [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Kalamua kalea [Kaleak eta plazak]

Melitoneko zubia [Zubiak]

Otsourteaga (Otsourtia) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Talaiaerreka [Errekak]

Usetxe (desagertua) [baserriak / Urruzuno]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Ipuin ezberdinak eta erregalokoak (Hasier Etxeberria) — 1984

Txalupa

Bidegileak (Gotzon Garate) — 2009

Hitzaldia euskaraz - Ongarri — 1972

Mikelen baserria

Mintzamena lantzen 1 — 1980

Lekukotza

elgoibar — Itziar _Ajuria Garate Elgoibar (1924-2023)
Gotzon Garate, euskaltzalea

—Orduan lau anai izan zien horrek jesuita?

—Lau anai, lenengo lau anai, eta batek urten zeban. Loiolara lau anai izan zien horrek. Eta oin hori hil da baiña beste bi gelditzen dia. Bestia, zarrena, ni baiño urtebete gaztiaua ta bestia gaztetxuaua da. Baiña haura gaixotuta egon bihar dau. Nik illobak ditttut Venezuelan nere anaia batenak, ointxe egon dia Gabonetan, eta harek ezagutzen dittu ta. Uste dot eskaxa dauala oso eskaxa. "Ley de vida".

—Beste anekdotan bat Gotzonena?

—Anekdotak? Ez dakit ba. Etorri zian omenaldixa izan zebanian Azkoittitik etorri zian basarri batetik andra-gizonak. Euren sukaldian zela egoten zan; baina beran etxia izan zan basarrixak. Bere maixuak izan ziala, beti esaten zeban berak. [...]

Elgoibartarren esanetan


Gure herriko koadrilek edozein aukera
aprobetxatzen zuten mahaiaren inguruan biltzeko.

Goizian ez genduan danok batera gosaltzen, baiña bazkarittan eta afarittan danok sukaldian alkartzen giñan. Gero, merixendia eta holakuak lanian bertan zagozen tokira eruaten ziran.

Mariano Elustondo Aizpiri

Pertsona bat hiltzen zanian, enterrau eta gero, honrak egitten ziran. Eta zaguan kostunbria bazkarixa emateko etortzen ziran senide guztixeri. Gero ohittura hori kendu egin zaben. Eta ondo egin zaben, gaiñera. Mozkortu egitten zan jendia. Lotsagarrixa izaten zan. Nere amama hil zanian, esate batera, honretako bazkarixan 40 bat lagun alkartu ziran.

Markos Arregi Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ASTOPOTRO, astopotrua: Bruto, bestia. Astapotrua ere bai.

EGUNDO: Nunca, jamás. Eta hortantxe ibilli giñan gu. Bueno, ni enitzan juan egundo.

HAINTZAT hartu: DU aditza. Tomar en consideración. Gaztiak ez gaittue zaharrak haintzat hartzen.

KOLORE, koloria: Kolorerik ez egon: Alde handia egon (bataren eta bestearen artean). Gorrixak irabazi juan partidua: etxauan kolorerikan!

OSATU: DU aditza. Completar, conseguir. Datorren astian etorriko nok ikustera, eta berriz ere, eta hirurogei duro osatu nittuanian, jun eta hartu najuan bizikletia.

TXEPEL, txepela: Pertsona makala. Sinplea. Pertsona txepela dok hori, etxakak ez nerbixorik, ez ezer!

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Astegun buruzuri: Aste erdia aste bukaerarekin kontrajartzeko. Hik dakak baloria, hik: Gabiñera hua afaltzera astegun buruzurixan!

Egurra eman: Meter caña. Egurra ematen juen. Guri etzigun hainbeste efe(k)to eitten, baiña neskeri ta, kriston bilddurra sartzen jauen.

Hankamotz geratu: Zerbait osatu gabe, amaitu gabe geratzea.

Koplarik ez: Koplekin ez etorri: Txorakeriekin eta aitzakiekin ez etortzeko adierazten du.

Praillian dozenia, hamahiru: Fraileak beti eskean ibiltzen direlako esaten da.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Ekitaldiak
Zarautzera.— Argia, 1934-06-10 | Mirentxu, Aixerixa
Kirola - Futbola
Ostikolariak.— Argia, 1935-05-05 | Aixerixa, Ixaka, Mirentxu
Kultura - Antzerkia
EUSKALTZALE El Día, 1930-12-19 | Ixaka
Politika - Mendigoizaleak
Mendigoxaliak.— Euzkadi, 1931-07-29 | Aixerixa
Erlijioa - Jaiak
Deun Andoni.— Argia, 1933-01-22 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala