Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Antzina jeneroa zaldi edo idiekin garraiatzen zen

Idiekin eta zaldiekin garraiatzen zuten gerra aurretik jeneroa, Markinara... Bentan geratzen ziren. Pistolarekin bidera irteten zirela ere entzuna du.

- Bai.

- Alaba: Bentan egoten zan ta bentia zala hor ta...

- Bai. Lehen zerak ibiltzen zian transportistak, kanbioia ta ostientzien zan bezela ta, zera, karruekin ta ibiltzen zien, idixekin ta ardaua ta Markina ta [?] Elgoibartik eruten zaben dana, zera kamiorik eta ezer ez orduen. Kotxerik ez. Kotxerik gerra aurretikan dozena bat guena egongo zien Elgoibarren. Ta ostientzien geuk ezaututakua idixekin ta kaballuekin ta ezaututakuak jenerua portatzen, transportatzen.

- Ta kaballuekin be bai dilijenziak eta?

- E?

- Dilijenziak.

- Zera, bijilantiak?

- Dilijenziak.

- Karruakin eruaten zeben? Zaldixak karruakin juaten zian?

- Bai, bai, bai, bai. Karruakin ibiltzen zian. Karro lau erruberako haundixak, hortantxe dedikatzen zianak.

- Kaballuekin baiņa?

- E?

- Kaballuekin?

- Kaballuekin ta idixekin ere bai.

- Ta personak han ibiltzen zian?

- E?

- Personak be hantxe? Jentia, jentia ere ibiltzen zan?

- Eurek transportatzen. Oin kamioiekin ta txofer ibiltzen dan bezela ba, harek haura zertzen zaben. Bai.

- Eta hamen gelditzen ziran, Bentan?

- Bentan, bai, bai.

- Bazkaltzen edo...

- Bai, idixekin eruten zaben Markiņara ta bueltan ta hor afaldu edo ta mozkortuta etxera igual ta. Bati idixak hor behera jun zakozen mozkortuta, baten [baten] bota hor mendixan behera ta, holakua zan orduen. Ta bidian pistoliekin erten ere igual ta.

- Bai?

- Bai. Ni gaztia nintzen baiņa entzunda naon bidera ertenda diru zera erun nahi ta, ta-ta!

- Bai?

- Bai. Bai, bati esaten zaben horko basarri [...], Markiņa ondokuari, erten ein ziola karreteruari, transportista zabillenorri ta zertu da ta alto edo eman dio ta beste horrek atara pistolia ta, jo ta garbi. Esaten zaben, esan eitten zan.

Agustin Gurrutxaga Garate (1917)

Aiastia (San Migel) auzoko Berdezkunde baserrian jaioa. Aita ere bertakoa zen. Bertan bizi izan da beti. Emaztea Markina Etxebarrikoa. Gerra garaian bakarrik irten zen baserritik. Hiru urte egin zituen nazionalekin.

Toponimia


Toponimoak

Aita Agirre plaza [Kaleak eta plazak]

Apatrizerrota [baserriak / Arriaga]

Autonomia kalea [Kaleak eta plazak]

Egia (Egi) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Gazteluerreka [Errekak]

Jibraltar [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Lorigorta (desagertua) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Oleta [baserriak / Arriaga]

Santsongoa [baserriak / Azkue (San Roke)]

Urruzunoandi [baserriak / Urruzuno]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Martin Txilibitu — 1967

Kristau ikasbidea bertsotan — 1950

Txitxilibakio — 1988-12

Marxen ondoko errebisionismoa (Gotzon Garate) — 1974

Atxo gaxoa — 1969

Txitxilibakio — 1987-12

Lekukotza

elgoibar — Maritxu _Loiola Ugarteburu Elgoibar (1948)
Euskarazko lehen agiri eta batzordeak udaletxean

—Zu udaletxian hasi ziņanian, kontu danak ondiokan erderaz egingo zian udaletxian...

—Bai. Hasi ziren, esan dizudan bezela, ba, lehendabizi ofizial ateratzen ziren idatziak, bai Diputaziorako edo bai beste toki baterako, bi hizkuntzetan ateratzen ziren. Eta gero hasi ziren bilerak, Plenoak, Osoko Bilkurak, hoiek itzultzen. Eta gero baita ere Kulturako Batzordea, e? Batzarrak euskeraz egiten. Baiņa asti haundirik ere ez, e! Ze feriak, jaiak, omenaldiak eta abar… denpora asko hartzen zizuten. Asko. [...]

Elgoibartarren esanetan


Debako hondartzan hartutako irudia.
Zutik: Miguel Ajubita, Prudencio Etxaniz, (...) eta Estanis Azkue.
Eserita: Sinfoniano Abascal eta Sebastián Unzilla.

Trenian juten giņan hondartzara. Beti egoten zan tren espezial bat ordu bi eta erdixetan, gero, sei eta erdixak zazpirak aldera bueltatzeko. Trenak jendez lepo juten ziran, tren gitxi zagualako jendia juteko. Makiņa harek oso poliki juten ziran. Hondartzan etzan pixka batian, baiņua hartu, eta listo

Eugenio Diego Aranburu

Batzuetan, ez askotan, hala ere, Debako hondartzara juten giņan; takoidun zapatak eta guzti jantzitta. Orduan ez zan, gaur bezela, eguzkixa hartzen. Egixa esanda, kolore zurixa eruaten zan.

Teodosia Iriondo Garate

Bainujantzi gitxi zaguan, eta hondartzan bertan bazaguan kaseta bat baiņu-jantzixak alkilau eta erropak zaintzeko. Hori 1945 urtian bueltan zan. Alkilerra pagau, eta baiņujantzixa bueltautakuan, berriz ere erropak ematen zittuen. Baiņu-jantzixan alkilerra oso merkia zan. Guk, kuadrilla osuak alkilatzen genduan. Oso hanka zabaleko baiņu-jantzixak ziran, oso haundixak, danontzako modukuak izan zeittezen.

Eugenio Diego Aranburu

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ABER: Ea (ia)-ren baliokidea, zehargalderetan erabiltzen dena. Zera eskatu zion, jornal gehitxuo aber eman leikien, estu zabillela ta. / Aber monagillo nahi naban bertan izatia galdeu zidan.

BEGIOKER, begiokerra: Begi okerrak dituenari esan ohi zaio.

ESATE BATE(R)AKO: Por ejemplo. Ba, len nora-nora juten giņuazen, esate bateako, kalera, ero San Bartolomiak zialako, ero hau ero hori, boda bat dalako. Esate batera ere erabiltzen da. Baita konpa(r)azio batera(ko) ere.

HUTSAREN HURRENGUA IZAN: Baliorik ez eduki. Gaur irabazi dogun dirua hutsa(re)n hurrengua dok.

LIBRE HARRAPAU: Libre harrapatzen bagendun (…) gero jolasian eitxeko hemen, gauza bat edarra geunkan: errekia.

PLANTAU: DU aditza. Prestatu. Preparar. Eta Caracasera juteko, plantau ere ein nitzan. / Afaixa plantauta dago, eta etorri mahaira!

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Asko jakin ez: ĄNo lo sabes bien! Ez dakik asko! —Bixar urtiak. Zorionak! —Bai, bixar. Eztakik asko! Berrogeta hamaika urte. Ja, ja, ja.

Egon hadi lo, eta jango dok mehe: Gauzak egiten azkar ez dabilenak gaizki behar duela adierazteko.

Hanka jokua atara: Korrika batean ihesika joan. Keixak harrapatzen a(r)i zala basarrittarra etorri dok; harek atara jok hanka jokua!

Kokoteraiņo egon: Norbaitekin edo zerbaitekin nazkatuta, gogaituta egon.

Potrozorrixa izan: Ziria sartzen ibiltzen dena. Hau dok pertsonia potrozorrixa!

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Ekitaldiak
Oturuntza bat.— Argia, 1935-09-22 | Aixerixa, Mirentxu
Kirola - Lasterketak
Laisterkariak.— Euzkadi, 1935-10-27 | Aixerixa
Kultura - Dantza
Ezpata-dantzariak eta arri jasotzia.— El Día, 1931-08-04 | Aixerixa
Politika - Batzokia
Batzoki berria.— El Día, 1931-07-24 | Aberri
Erlijioa - Kongregazioak
Gaugur'tzalleak.— El Día, 1933-07-02 | Mirentxu


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala