Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

San Antolindik eta Mendarotik Altzolara

San Antolingo neska-mutilak koadrilan joaten ziren Altzola auzoko eskolara. Mendaroko Mutriku aldeko batzuk ere joaten ziren bertara. 40 ikasle inguru elkartzen ziren eskolan, zazpi urtetik 14ra bitarteko neska-mutilak.

-Eta eskolan ze ibili zinan, San Antolin bertan edo?

-Altzolan eskolan; ixa bi kilometruan joaten giñan, baiña oiñez, klaro. Osea, kuadri..., orduan [joanaldi haundixak in?] eta danok kuadrillia joaten giñan, San Antolinguak danak Altzolara joaten giñan, bai.

-Eta han elkarketan ziñain Altzolakuekin?

-Bai. Gero bertakuak, eta Mendaro aldekuak ere bai baten batzuk, eta hogeta hamarren bat edo berrogein bat-edo.

-Mendaro aldetik be Altzolara faten zien, e?

-Mendaro partekuak edo...

-Garai hartan Mendaro Elgoibarren egongo zan, ezta?

-Baina hori Mutriku partekuak. Elgoibar partekoik ez zan etorten orduan , ez. Elgoibar partia alderdi batera zan, beste aldia Mutriku aldia zan Mendaro. Eta nik uste dot Mendaro parte hartakuak ziala, baiña gutxi, handik gutxi.

-Zebat izaten ziñein danok?

-Nik seguru ez dakit, berrogei bat inguru edo. Hogeta hamarretikan berrogeira bittarte izango giñan usten dot.

-Neska ta mutil alkarrekin?

-Danok alkarrekin.

-Zahar eta gazte be bai.

-Bai. Zarrauak eta gaztiauak, zazpi urtekin zan orduan eskolan sartzia, zazpi urtekin sartu eta hamalaura arte.

Bentura Arrieta Bergaretxe (1925)

Arriaga bailarako Irabaneta baserrian jaio zen. 10 anai-arrebatatik bederatzigarrena izan zen bera. Bi ahizpa gerra denboran hil zitzaizkion gaixotasunen ondorioz. Aita etxekoa eta ama Arriaga bailarako Zabalatorre baserrikoa zen. Aita hargina zen, zubigintzan eta beste harlanetan aritutakoa. Elgoibarko herrigunera ura eramateko lehen obra berak egin omen zituen. Etxetik 2 kilometrora zegoen Altzolako eskolan ikasi zuen, Altzola eta Mendaroko beste ikasle batzuekin. Eskola bukatu eta etxean geratu zen, harik eta 26 urterekin Olazarragara ezkondu zen arte etxeko Iñaxio Esnaolarekin. Sei seme-alaba izan dituzte. Baserriko bizimoduari buruzko azalpen ugari ematen ditu.

Toponimia


Toponimoak

Adozar (Aozar) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Andonenea [baserriak / Urruzuno]

Artekale kalea [Kaleak eta plazak]

Bertutesorobekoaren txabola (Bertosobekoaren txabola) [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Eulogio Estarta kalea [Kaleak eta plazak]

Irunagaerrota (Pontxera, desagertua) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Lekunberri [baserriak / Urruzuno]

Olasoazpikoa (Olasope) [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

San Joan plaza [Kaleak eta plazak]

Urkaregi [baserriak / Aiastia (San Migel)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Euskal kantak — 1960

Bi konejutxoak — 1969

Euskal abestiak — 1961

Olentzero - Ongarri — 1961

Amatxo — 1969

Lehortean (Gotzon Garate) — 1980

Lekukotza

elgoibar — Gloria _Mugerza Oria Elgoibar (1941)
Elkarte gastronomikoak kultura edo kirol jardueraren batekin lotuta

—Noiz sortu zan Ongarri?

—Begoña: A, hori nik ez dakit.

—Gloria: Hori ez dakigu noiz... zenbat urte eingo zaban... Bueno, entereau leike.

—B.: Ez dakit, 59an, 60an… hor, hor gutxi gorabehera.

—G.: Lehenengo tabernia izen zan haura, Errezabalko tabernia.

—B.: Baiña famillia baten tabernia izen zan.

—G.: Baiña gero, harek laga zebenian...

—B.: Gero soziedade bezela erosi zan.

—G.: ... hartu zeben…

—B.: Bai, gizonezko…

—G.: Grupo hori, gizonezko grupuori.

—B.: Gizonak bakarrik zian, e. Eta gastronomika bezela hasi zan.

—G.: Gero eskatu zeben kultural bezela. [...]

Elgoibartarren esanetan


Gure herriko koadrilek edozein aukera
aprobetxatzen zuten mahaiaren inguruan biltzeko.

Goizian ez genduan danok batera gosaltzen, baiña bazkarittan eta afarittan danok sukaldian alkartzen giñan. Gero, merixendia eta holakuak lanian bertan zagozen tokira eruaten ziran.

Mariano Elustondo Aizpiri

Pertsona bat hiltzen zanian, enterrau eta gero, honrak egitten ziran. Eta zaguan kostunbria bazkarixa emateko etortzen ziran senide guztixeri. Gero ohittura hori kendu egin zaben. Eta ondo egin zaben, gaiñera. Mozkortu egitten zan jendia. Lotsagarrixa izaten zan. Nere amama hil zanian, esate batera, honretako bazkarixan 40 bat lagun alkartu ziran.

Markos Arregi Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


AMABIRJIÑA GAROTA(R)AKO: Pilarreko amabirjina. –Pilarika eguna, «doce de octubre» eztok, ba, izaten? Hillan hamabixan da. Eta haren zaiñ egoten zittuan basarrittarrak mendirako lagunak izateko, garotarako. Tallarretan jai, eta han zabizenen zai egoten zittuan. Eta gero, asmau jauen horréri, Amabirjiña Pilarrekua esan biharrian, «Amabirjiña Garotarako»; hala esaten jakuan horri.

BOLO-BOLO (IBILLI): Esames edo berriren bat denen ahotan ibili. Bolo-bolo jabik errixan kontu hori.

FIJO: Esaldi adierazgarrietan erabiltzen da, batez ere. –Irabaziko dau partidua? –Fijo! Pijo aldaeran ere bai.

JO TA FUEGO: ¡Dale que te pego! Jo ta fuego a(r)i gaittuk oiñ ere lanian, lenbailen amaittu nahixan.

MUTILLAK!: Interjekzio moduan asko erabilia. Mutillak! Zetan zabizie? / Mutillak! Esan eta esan, eta ezin azertau zuekiñ! Motellak! ere bai.

SEGIDUAN: En seguida. SEGITTUAN eta BELAXE ere bai. Baita entzegida ere. Hori Freiren industria hori ere hortarako dedikau zeben segiduan. / Ni enixela, bera etortzeko segiduan. Eta halaxe etorri zan.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Aldapa gabeko laurik egon ez: Gauza guztiek dutela zerbait txarra adierazteko; ez dagoela ezer perfektua. Ikus Arantzarik gabeko larrosarik egon ez.

Burua galdu: Zoratu. Juiziua galdu ere bai.

Gorri egon: Dirurik gabe egon.

Kakatara bialdu: Ikus Atzetik hartzera bialdu. Norbait antzarrak perratzera bidali.

Onetik erten (etara): Norbera(re)n onetik erten. Sacar de quicio, de sus casillas. Nere onetik erten eragiñ ditt.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Ezkontzak
Ezkontzak.— Euzkadi, 1933-06-10 | Aixerixa
Kirola - Mendia
Ibillaldi bat.— El Día, 1930-11-26 | Ixaka
Kultura - Literatura
Euzko-Irakurgayak.— Euzkadi, 1932-12-04 | Aixerixa
Politika - Ekitaldiak
Itzaldi Aberkoia.— El Día, 1932-04-20 | Ixaka
Erlijioa - Kongregazioak
Gau-gurtzalliak.— El Día, 1931-01-04 | Aixerixa


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala