Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Euskara kalean ikasi zuen

Gurasoak erdaldunak ziren, eta Ferminek euskara kalean ikasi zuen.

-Zure aitta-amak euskaldunak zien?

-Ez dizut ba esaten? Salbatierrakua aitta ta...

-Aittak eitten eben euskeraz?

-Ez.

-Eta amak?

-Ezta.

-Zuek nun ikasi dozue?

-Kalian.

-Kalian, e?

-Ta erderaz baiño lehenao.

-Bai? Orduan euskeraz eitten zan beti, ezta?

-Guk bai behintzat.

-Zuk jaixo ta segidan ikasiko zeben euskeraz baiña etxetik kanpo.

-Klaro, amak-eta ez zekixen eta. Nik bixetara eitten neban gero, erderaz eta euskeraz.

-Orduan hemen erdeldun gutxi egongo zan.

-Erdeldun gutxi? Erdeldunak ointxe geanak edo gehixao igual. Elgoibarkuak.

-Baiña artian be kalian eta mutikuak-eta danak euskeraz.

-Euskeraz asko, bai.

-Zuek anai-arrebok danok ikasi ziñuen euskeraz?

-Danak.

Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923)

Elgoibarren jaio zen. Aita Barrundiako Audikana kontzejukoa, eta ama Aguraingoa zituen. Bost anai-arrebatatik zaharrena zen Fermin. Zortzi urte zituela galdu zuen aita, eta bere bi anai-arrebarekin Elgoibarko babes-etxean hartu zuten. Hamahiru urterekin Ciara makina-erreminta lantegian hasi zen lanean. Hamaika urte Ciaran eginda, Sigmara joan eta bertan jardun zuen jubilatu arte. Pilota eta futbol zalea zen; Elgoibar futbol taldeko atezaina izan zen, baina pilotari profesional bihurtu zenean utzi behar izan zion futbolari. Barakaldon 1944. urtean debuta egin eta hemeretzi urtez jokatu zuen profesional mailan, lantegiko lana alde batera utzi gabe. Elgoibarko Anjelita Alzibarrekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Altzolatorrea (Olaetxea) [baserriak / Altzola]

Arregitorre kalea [Kaleak eta plazak]

Berazaluze [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Ertzil [baserriak / Urruzuno]

Irabaneta [baserriak / Arriaga]

Larrabe [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

Oanagusi [baserriak / Aiastia (San Migel)]

Sallobente [Industrialdeak]

Uparitzagagoikoa [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Zubizarreta [baserriak / Idotorbe (San Pedro)]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Gabon kantak — 1965-12

Txitxilibakio — 1987-12

Xabiertxo — 1970

Martin Txilibitu — 1967

Diario Vasco - Gloria, Ongarri elkarteko lehendakari — 1975

Nekanen gora-berak — 1969

Lekukotza

elgoibar — Miren _Vallejo Arriaga Elgoibar (1923-2020)
Eibarko sozialista guztiak euskaldunak ziren

—Eibartarrak gorrixak baiña euskaldunak dia ba asko eibartarra-eibartarra. Danak. Sozialistak... Bueno, gure tio ez dakit nik zekixan, e. Salbadorek bai baiña aittak, tio Balentiñek jakin be ez zaban... Ni ez naiz gogoratzen tiok zekixan. Salbadoren eta aittak, gure aittan-eta anaixa zan baina, harekin ez naiz gogoratzen euskeraz eitten zaban edo ez. Semiak bai, baiña. Tio Balentiñek bai?

—Bueno, gerrara aillegau ga. Ze rekuerdo daukatzu gerrakuak?

—Ba!, gerrakuak, e... [...]

Elgoibartarren esanetan


Udal agintarien desfilea, banda militar bat atzetik dutela.
1958 urteko San Bartolome eguna.

Hamazazpi bat urte arte auzuan ibiltzen giñan neskak eta mutillak. Gero erromerixia zaguanian, edozein tokittara. San Pedrora eta juaten giñan, baiña asko ez. Gehixen bat San Lorentzo, Kurutzeta eta Madarixako erromerixetara juaten giñan.

Mariano Elustondo Aizpiri

San Lorentzo auzua oso animaua zan orduan, erromerixa haundixak egitten ziran udako eta neguko domeka guztietan. Frontoian izaten ziran, eta jende asko batzen zan. Gelatxok soiñua jotzen zauan, eta merixendatzen ere jende asko egoten zan. Eta familixakuak giñanez, koiñatari eta amari laguntzen giñon tabernan.

Juliana Irizar Goiburu

Hemen, Elgoibarren, egitxen zan domekero erromerixia; illunabarrian edo, illuntzixan...
Eta Maltzagan ere bai jaiero. Gero, Plazan ere egoten zan, unian-unian, baiña han ez zan jaiero. Musikia eta... egoten zan, eta hantxe, korrua egitxen edo... jendia beti aurrera eta atzera, eta aguazilla zauan bat gogorra, Eugenio zakan izena, eta harek jasotzen zabanian bastoia, jaso ta dio! Laster egitxen zaban korrua! Jende asko egoten zan orduan, kanpotik etorritxakuak ere.

Pedro Joxe Artetxe Egia

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ARRO, arrua: Chulo / -a.

EBA(G)I: DU aditza. Cortar. Belar-ebaten a(r)i da Pedro.

GORRI, gorrixa: Gorrixak ikusi: Gorrixak ikusitta gaure gu gerra denporan. Gorri egon: estar sin blanca.

KEIXA, keixia: Gerezia. Keixa-arbolia: Cerezo. Sasoian keixak. Gauza bakoitza egiteko garai jakin bat dagoela adierazteko.

ONDO ETORRI: Avenirse. Andra-gizonak igual ondo etortzen eztianak ero, pixkat gizona tosko samarra dana eta euren arteko kasuak daukazenak.

TXAHAL EGITTE, txahal egittia: Txahala jaiotzea. Gure aitta zanari nago entzunda ni, ba, hamen orduan bazirala soldauak gabian, eta txahal eittia kortan.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Asko jakin ez: ¡No lo sabes bien! Ez dakik asko! —Bixar urtiak. Zorionak! —Bai, bixar. Eztakik asko! Berrogeta hamaika urte. Ja, ja, ja.

Egon hadi lo, eta jango dok mehe: Gauzak egiten azkar ez dabilenak gaizki behar duela adierazteko.

Hanka jokua atara: Korrika batean ihesika joan. Keixak harrapatzen a(r)i zala basarrittarra etorri dok; harek atara jok hanka jokua!

Kokoteraiño egon: Norbaitekin edo zerbaitekin nazkatuta, gogaituta egon.

Potrozorrixa izan: Ziria sartzen ibiltzen dena. Hau dok pertsonia potrozorrixa!

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Jaiotzak
Kirola - Pilota
Batzokiko txapelketa.— Argia, 1933-10-29 | Mirentxu
Kultura - Antzerkia
Politika - Ekitaldiak
Aspaldi onetan ainbat aldiz gora ta bera [...] El Día, 1933-07-29 | Mirentxu
Erlijioa - Jaiak


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala