Elgoibarko ahotsak


ahotsak.eus

Euskara kalean ikasi zuen

Gurasoak erdaldunak ziren, eta Ferminek euskara kalean ikasi zuen.

-Zure aitta-amak euskaldunak zien?

-Ez dizut ba esaten? Salbatierrakua aitta ta...

-Aittak eitten eben euskeraz?

-Ez.

-Eta amak?

-Ezta.

-Zuek nun ikasi dozue?

-Kalian.

-Kalian, e?

-Ta erderaz baiño lehenao.

-Bai? Orduan euskeraz eitten zan beti, ezta?

-Guk bai behintzat.

-Zuk jaixo ta segidan ikasiko zeben euskeraz baiña etxetik kanpo.

-Klaro, amak-eta ez zekixen eta. Nik bixetara eitten neban gero, erderaz eta euskeraz.

-Orduan hemen erdeldun gutxi egongo zan.

-Erdeldun gutxi? Erdeldunak ointxe geanak edo gehixao igual. Elgoibarkuak.

-Baiña artian be kalian eta mutikuak-eta danak euskeraz.

-Euskeraz asko, bai.

-Zuek anai-arrebok danok ikasi ziñuen euskeraz?

-Danak.

Fermin Ruiz de Gauna Ibañez de Garayo (1923)

Elgoibarren jaio zen. Aita Barrundiako Audikana kontzejukoa, eta ama Aguraingoa zituen. Bost anai-arrebatatik zaharrena zen Fermin. Zortzi urte zituela galdu zuen aita, eta bere bi anai-arrebarekin Elgoibarko babes-etxean hartu zuten. Hamahiru urterekin Ciara makina-erreminta lantegian hasi zen lanean. Hamaika urte Ciaran eginda, Sigmara joan eta bertan jardun zuen jubilatu arte. Pilota eta futbol zalea zen; Elgoibar futbol taldeko atezaina izan zen, baina pilotari profesional bihurtu zenean utzi behar izan zion futbolari. Barakaldon 1944. urtean debuta egin eta hemeretzi urtez jokatu zuen profesional mailan, lantegiko lana alde batera utzi gabe. Elgoibarko Anjelita Alzibarrekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten.

Toponimia


Toponimoak

Akerbasoerreka [Errekak]

Argingoa (desagertua) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Ballibar kalea [Kaleak eta plazak]

Ermube [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Gorostizabal [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Kalamua kalea [Kaleak eta plazak]

Melitoneko zubia [Zubiak]

Otsourteaga (Otsourtia) [baserriak / Sallobente-Ermuaran]

Talaiaerreka [Errekak]

Usetxe (desagertua) [baserriak / Urruzuno]

EUSKARAREN HISTORIA SOZIALA ELGOIBARREN


Dokumentuak


Txitxilibakio — 1989-03

Idatzia

Bernabe Mujikaren koadernoa — 1960-09-28

Txitxilibakio — 1988-12

Mutuaren hitzak (Hasier Etxeberria) — 2005

Txitxilibakio — 1986

Lekukotza

elgoibar — Txomin _Mujika Latxa Elgoibar (1952)
Aita euskararen egoerarekin eta etorkizunarekin kezkatuta

—Sarrittan erten da hor Elgoibarko Izarrako anekdotetan eta. Aitta zauan euskerian egoeriakin ta ikusten zan etorkizunakin… bueno! Ta Felix Etxeberriakin `Parapan´ekin berba eitten zaban. Ta aittak esan zion Felixi: “Hi, Felix, nik lehenau topauko juat perretxikua Plaza Txikixan –Plaza Txikixa hori da– Plaza Txikixan perretxikua – nere aitta perretxikozalia zan amorratua– lehenau topauko dot perretxikua Plaza Txikixan Elgoibarren ume batzuk euskeraz eitten baiño”. Eta gero umiak euskeraz eitten. Baiña gure aittak perretxikua topau zaban Plaza Txikixan! Bai. Hor, enbor baten onduan, ta-ta-ta... aiba perretxikua! Ordurako ya euskeria ya hasitta zauan, baiña bai. [...]

Elgoibartarren esanetan


Jende ugari, herriko jaietan, Elgoibarko frontoian
pilota partidu bat ikusten. 40ko hamarkada.

Pelotak erosittakuak izaten genittuan. «Joxe Piku» esaten gendun denda bat zauan. Harek eukitzen zaban, eta pelota bakoitzak bederatzi txakur t’erdi kostatzen zaban, «95 céntimos» erderaz esaten dana. Pelotak eta gauza asko zittuan harek. Eta hantxe pelota bat erosteko dirua eukitzen genduanian, ba... Narruzko pelotak ziran. Bestela, etxian egindakuak. San Bartolome kalian zauan. «Todo a 0,95» zan denda hori.

Joxe Gurrutxaga Lizarralde

Neri gehixen gustatzen zitzatana idi-probak izaten ziran. Orduan jende asko batzen zaban idi-probak. Elgoibarren zaguan proba-tokixa Soarten, San Migeleko bidian. San Pedroko kruziaren parian zauan. Hau zan itxixa. Eta Plaza Txikian zauan beste irikixa.

Markos Arregi Iriondo

Honi buruz


Lan hau Gotzon Garate bekaren II. deialdiaren bidez burutu da, Elgoibarko Udalaren babesean. Beka honen bigarren deialdiaren ikerketa gaia “Elgoibarko euskarazko ondarea gizarteratzeko egitasmoak edota euskarriak” izan da, eta Gotzon Barandiaran Arteagak aurkeztutako elgoibarreraz.eus lana izan da beka eskuratu duena. [informazio gehiago]

Atal bakoitzari buruzko informazioa:





Tresna honek atal guztietako testuetan bilatzen du.
Edozein berba zati idaztea aski da,
eta agerpen guztiak bistaratuko ditu.
“Toponimia” eta “Kronika zaharrak” atalek
bilatzaile berezia dute.

Hiztegia
(Elgoibarko euskara)


ATZE, atzia: Atziak: ipurdiari esan izan zaio, lagunarteko hizkera arruntean. Horrek dakaz atze polittak!

EMAN: Dirua eman. Horrek eman eitten jok, piñuak eman eitten jok.

HANKA-HUTSIK: Adb. Descalzo. Oiñ-hutsik ere bai. Bedarretan hanka-hutsik ibiltzia gustatze (j)ata. / Nik aitxa Bizkaikua naban, eta amama ere bai. Eta ortozik harek; hanka-hutsik guk.

KONTU: Kontu hartu: Pedir cuentas, llamar la atención. Baita kargu hartu ere. Kontu egiñ: Prestar atención. Kontuak etara: Gu ezkondu giñala? Etarako (d)izut kontua: jun dan astian semiak ein ditxu hogeta hamasei urte, eta ... Kontuan hartu: Tener en cuenta. -ren kontu: A mi cuenta, cargo. Nere kontu gaur edarixak. Kontuak kontu: Esanak esan. Kontuak etara: Sacar cuentas. Iñon kontura ... A cargo de ... Iñon kontura barre egin: reirse de alguien (baita iñoren lepotik barre egiñ ere). Halaxe kontuak: kontakizunetan erabiltzen den esapide betegarria.

OTSAILL, otsailla: Febrero. Gaur egun ez da erabiltzen; zaharrek bakarrik oroitzen dute.

TXITA, txitia: Txitiak beste jan: Oso gutxi jan.

Esamoldeak
(Elgoibarko euskara)


Baria baiño motelagua izan (... motelago ibilli): Oso motela izan, oso motel ibili.

Ezeren okerrik ez bada...: Zerbait eragotziko duenik gertatzen ez bada. Han izango gaittuk, ezeren okerrik ezpada.

Inpernuko diabrua baiño txarragua (gaiztuagua) izan: Oso gaiztoa izan. Baita Inpernuak ere etxok hartuko!

Makilla saldia eman: Egurtua eman. Makilla saldia eman dio aittak semiari.

Txakurra eta katua bezela ibilli: (Bi lagun) ondo ez konpondu, beti liskarretan ibili.

ELGOIBARKO KRONIKA ZAHARRAK


Gizartea - Nekazaritza
Nekazariendako itzaldia.— El Día, 1933-09-27 | Aixerixa
Kirola - Herri kirolak
Kultura - Antzerkia
Antzerkia.— Argia, 1933-03-26 | Mirentxu
Politika - Mendigoizaleak
Mendigoxaliak.— Euzkadi, 1931-07-29 | Aixerixa
Erlijioa - Ekitaldiak


elgoibarreraz.eus – Elgoibarko Udala
Kultur Etxea (Euskara Saila)
Kalebarren plaza 3, 1. solairua
20870 Elgoibar – Gipuzkoa
Tel.: 943 744366 – harremanetarako
elgoibarko udala